ИЗВЕШТАЈ ОД ОДРЖАН НАСТАН „ДЕНОВИ НА ИНКЛУЗИЈА – СО ЉУБОВ И ПОДДРШКА ДА СОЗДАДЕМЕ СВЕТ БЕЗ БАРИЕРИ“
Настанот „Денови на инклузија – Со љубов и поддршка да создадеме свет без бариери“, што се одржа од 30 октомври до 1 ноември 2024 година на Факултетот за образовни науки при Универзитетот „Гоце Делчев“ – Штип, претставува значајна платформа за промоција на современи практики и пристапи во инклузивното образование. Преку пленарни предавања, интерактивни работилници, дискусии и презентации, беа разработени теми поврзани со карактеристиките на инклузивните училишта, улогата на семејството и наставниците во поддршката на децата со посебни образовни потреби, примената на технологијата и музикотерапијата како креативни алатки за развој и комуникација. Настанот ги обедини академската заедница, практичарите, родителите и институциите во заедничка цел – создавање на инклузивен образовен систем кој обезбедува еднаков пристап, прифаќање и поддршка за сите деца. Посебен акцент беше ставен на индивидуализираната поддршка, примената на МКФ, универзалниот дизајн за учење и асистивната технологија. Преку овие активности, Факултетот за образовни науки го потврди својот континуиран ангажман во промовирање на вредностите на инклузијата и создавање можности за професионално усовршување и размена на добри практики помеѓу сите учесници во воспитно-образовниот процес.
инклузивно образование, посебни образовни потреби, поддршка на општеството, асистивна технологија, музикотерапија
Copyright (c) 2025 Faculty of Educational Sciences
РАНИОТ МЕЃУНАРОДEН АРХЕОЛОШКИ НАТПРЕВАР ВО ВЕЧНИОТ ГРАД
Овој труд ги истражува почетоците и динамиката на раниот меѓународен археолошки натпревар во Рим во 19 век, често нарекуван „Вечниот град“, а во контекстот на Концертот на Европа. Во него се анализира како странските археолози, особено германските дипломати и научници, станале клучни фигури во обликувањето на археолошките истражувања и политиките за културно наследство во Рим. Посебен фокус е ставен врз улогата на значајни личности како Карл Вилхелм фон Хумболт и неговите наследници, со акцент на нивните научни придонеси и дипломатско влијание во развојот на „научниот пристап“ кон археологијата и во основањето на важни институции како Германскиот археолошки институт. Дополнително, се анализира динамиката на натпреварот меѓу големите европски сили - Германија, Франција и Англија - во сферата на археологијата, нагласувајќи ја испреплетеноста на научниот напор, националниот престиж и културната дипломатија. Трудот аргументира дека овој историски контекст ја разоткрива двојната улога на археологијата: како академска дисциплина и како инструмент на меѓународната политика, со долгорочни последици врз академските парадигми во областа на зачувувањето на наследството и археолошката теорија.
Концерт на Европа, научна археологија, Рим, дипломатија, археолошки школи
Комуникациските компетенции на педагогот претставуваат суштински елемент за успешно реализирање на воспитно-образовниот процес. Овој труд ги истражува теоретските основи на комуникацијата, нејзините видови, структура и функции во педагошкиот контекст. Посебно внимание се посветува на улогата на емпатијата, мотивацијата и интеракцијата како клучни фактори за ефективна комуникација. Преку емпириско истражување спроведено во основно училиште, се анализираат перцепциите на наставниците за комуникацијата со педагогот и се укажува на потребите за понатамошно унапредување на оваа соработка. Трудот нуди практични препораки за развој на комуникациските компетенции кај педагозите и наставниците.
комуникациски компетенции, педагог, наставници, емпатија, мотивација, интеракција.
ДИДАКТИЧКИ АСПЕКТИ НА СОРАБОТКА НА ПЕДАГОШКИТЕ РАБОТНИЦИ
Соработката меѓу педагошките работници, претставува основа за квалитетен и ефективен воспитно-образовен процес Целта на овој труд е да ги истражи дидактичките аспекти на оваа соработка, нејзината законска регулатива, практична примена и влијание врз унапредување на наставата. Истражувањето се заснова на анализа на законски документи и стручна литература, како и на практични насоки за функционирање на стручната служба во училиштата.Истражувањето го разгледува развојот на улогата на педагогот, неговите општи и посебни задачи, како и неопходната координација со наставниот кадар во процесите на планирање, реализација и евалуација на наставата. Особено внимание се посветува на значењето на тимската работа, соработката со одделенските раководители, воспитувачите и улогата на педагогот во едукацијата на родителите.
Педагошките работници, Дидактичките аспекти, Улогата на педагогот, Соработка.
ПЕДАГОГИЈАТА НА МАРИЈА МОНТЕСОРИ И НЕЈЗИНОТО ЗНАЧЕЊЕ ЗА МАТЕМАТИЧКИОТ РАЗВОЈ НА ДЕЦАТА ОД ПРЕДУЧИЛИШНА ВОЗРАСТ
Педагогијата на Марија Монтесори претставува револуционерен пристап кон образованието, заснован на идејата дека децата најдобро учат преку самостојна активност, сензорно искуство и слободен избор во подготвена средина. Во трудот е елаборирано значењето на Монтесори педагогијата за математичкиот развој на децата од предучилишна возраст, со посебен акцент на природните сезнитивни периоди како база за когнитивниот развој, основните принципи на кои се заснова оваа педагогија, употребата на математичките материјали кои овозможуваат конкретно и визуелно разбирање на апстрактните математички концепти, начинот на кој децата/учениците учат, се поучуваат математика, како и улогата на воспитувачот/наставникот во развојот на математичките поими. Презентирани се и практични вежби и активности кои го стимулираат развојот на одделни математички концепти. Проучувањето упатува на тоа дека Монтесори педагогијата претставува ефективен модел за поддршка на раниот математички развој, благодарение на комбинацијата на практични математички материјали, имањето во предвид на природните когнитивни процеси и внимателното педагошко водење од страна на медијаторот/набљудуваччот, насочувачот воспитувачот/наставникот.
математички поими, подготвена средина, математички материјали, воспитувач, медијатор
COOPERATION BETWEEN THE EDUCATIONAL ASSISTANT AND THE FAMILY AS A PREREQUISITE FOR EFFECTIVE EDUCATIONAL INCLUSION
Inclusive education represents a systemic approach that provides equal opportunities for learning and development of students with special educational needs, wherein the collaboration between the family and the educational assistant plays a key role in ensuring effective and high-quality inclusion. The aim of this study is to examine the nature, quality, and challenges of the collaboration between educational assistants and parents, as well as to identify the factors that enhance this cooperation in practice. The research was conducted using an electronic questionnaire (Google Forms) on a sample of 15 educational assistants from mainstream primary schools in North Macedonia. The analysis includes demographic characteristics, frequency and modes of communication with families, perceived challenges, examples of good practice, and recommendations for improvement. The results show that most assistants maintain regular communication with parents (10 on a daily basis, 4 several times a week), and the collaboration is most often evaluated as excellent or very good. The most common obstacles identified are lack of time, mismatched expectations, distrust, insufficient parental engagement, and linguistic/cultural barriers. Successful practices include daily open communication, joint planning, timely notification about achievements or difficulties, and coordinated support at home and at school. Participants recommend regular training for assistants, stronger professional support, more frequent meetings with parents, and clear guidelines for collaborative work. The study confirms that high-quality and continuous cooperation between educational assistants and families is an invaluable factor for the academic, social, and emotional progress of students with special educational needs. Improving communication skills, strengthening mutual trust, and establishing structures for regular information exchange are essential prerequisites for effective and sustainable inclusion.
inclusive education, educational assistants, family, collaboration, support, special educational needs
КАРАКТЕРИСТИКИТЕ ВО ИЗБОРОТ НА МУЗИКА ЗА РЕЦЕПТИВНИ МЕТОДИ ВО МУЗИКОТЕРАПИЈА
Овој труд ќе го опише процесот вклучен во изборот на музика за релаксација, слики и други рецептивни искуства, во различни возрасни групи и во различни контексти. Прво има дискусија за споредување на елементите на музиката што се користат за релаксација со музика која стимулира слики, за да се прикажат суптилните разлики помеѓу двете. Потоа се дискутираат различни жанрови, вклучувајќи музика од западната класична традиција, така наречена ,,New age music’’, медитативна и транс музика и џез. Во вториот дел од поглавјето, опишана е музиката што е избрана за клиенти од различна возраст и во различни контексти, и е објаснета иновативна програма за евалуација на снимена музика во педијатриска болница, комплетирана со упатства што може да се усвојат во други болнички контексти. Ова поглавје претставува вовед во критериумите што се користат за правење селекции, а конкретни предлози за музички селекции соодветни на различни рецептивни методи ќе бидат вклучени во следните поглавја.
Музикотерапија, музика за релаксациуја, медиативна и транс музика, рецептивни слики.
Годинава се навршуваат 250 години од раѓањето на Џејн Остин, светски познатата авторка на безвременски љубовни новели, кои не се само тоа. Иако напишала само шест романи, оваа англиска писателка, претставничка на класицизмот во англиската литература стекнува светска признаеност, станува омилена авторка на генерации по неа и според нејзините романи се екранизираат на големите и на малите екрани бројни остварувања кои сами по себе заземаат значајно место во историјата на седмата уметност. Нејзините романи реално го отсликуваат социјалниот контекст кон крајот на 18 и почетокот на 19 век во Англија и во него местото на жената во тогашното општество, воглавно зависна од бракот за да обезбеди положба во општеството и економска безбедност. Коментарите, особено критичките се суптилни, ненагласени но остри. Џејн Остин е авторка која низ приказна за една љубов, дава слика за моралните принципи, доблестите, предрасудите во општеството во кое живее. Читаноста на нејзините дела побудува серија автори што ќе го преземат нејзиниот стил на пишување. Но, по наше мислење отвора и врата за создавање на една уметнички помалку вредна, но многу популарна литература – љубовни новели, во нашата средина познати како љубовни викенд романи. Под „евтини приказни“ во оваа статија ја подразбираме онаа т.н. шунд-литература, иако и овој термин не е доволно дефиниран. Мислиме на серија кратки новели, кои излегуваа во времето на шеесеттите и подоцна, години на просторите на бивша Југославија, но и пошироко, со називот „љубовни викенд романи“. Ќе се обидеме да проанализираме каде се нивните корени и на што се должи нивната популарност. Ќе се послужиме со слични анализи ако ги пронајдеме, со оглед на тоа што во нашава средина до сега таква анализа не е направена.
роман, класицизам, новела, љубовна новела, популарна литература
PROPER NAME FORMULA AMONG MUSLIMS IN MACEDONIAN LANGUAGE
The Republic of North Macedonia is a country located in the heart of the Balkan Peninsula in Southeast Europe. It is relatively young country, which gained independence in 1991-th. It`s population is mixed, and of different ethnic and religious backgrounds. For the purposes of this paper, we are interested in the religious structure of the population, of which 65% are Orthodox Christians, 33% are Muslims, and the remaining 2% are of other religious affiliations.From the presented demographic structure of this country, it can be concluded that one third of its population is made up of Muslims (Albanians, Turks, Macedonian-Muslims, Bosniaks and an insignificant number of Muslim Roma). Both, Macedonians and Muslims have their own characteristics in naming people. These features are directly related of their religion and different from the characteristic of the nameingamong Orthodox Macedonians. This means that my paper will cover the anthroponyms(personal names, surnames and nicknames) of the population of Muslims in the Republic of North Macedonia. These anthroponymic categories will be represented by an anthropological and sociological point of view, and also by applying a comparative onomastic method.
linguistics, onomastics, anthroponymy, Muslim anthroponyms
Во јуни 2021 година имав голема чест и привилегија да учествувам на Првиот меѓународен Етнолингвистички конгрес, организиран на Универзитетот „Марија Кири – Склодовска“ во Лублин, Полска. Конгресот беше средба на научници од различни етнолингвистички школи и истражувачи на релацијата јазик – култура. Темата што ја пријавив беше „Поетиката на македонската народна поезија и погледот на свет отсликан во неа“. За потребите на печатените томови од монографијата, статијата требаше да биде преведена на полски или на англиски. Пред мене се постави прашањето на кој јазик да биде преводот. Преводот не е проста, механичка работа, особено не преводот на поезија. Преводот треба да ја одразува суштината на делото, не само како информација, туку и како емотивен и уметнички впечаток. Во мојот труд ја обработував љубовната народна лирика, во чиј центар е концептот МИЛОСТ. Милоста во јазикот, како содржина, се изразува со различни средства. Едно од нив е зборообразувањето. Овој факт беше пресуден да се решам за полски превод, а не англиски. Македонскиот и полскиот јазик се словенски јазици, со заеднички предок – прасловенскиот јазик. Како такви, тие во деривацијата се слични. Милоста се изразува и со деривациски средства – деминутивни образувања, кои во изобилие ги среќаваме во македонската народна поезија. При тоа, многу е битен фактот што во нашите јазици, деминутивните образувања не носат само значење „мало“, туку и „мило“. Во овој труд, ќе се обидам да се осврнам на начините на изразување на милост во македонскиот јазик, но колку што е можно, а врз основа на препевот на песните во статијата, и во полскиот јазик. Ќе се обидам да проговорам нешто за некои специфични особености на македонскиот и на полскиот јазик. Трудот навлегува и во една интересна област, областа на значењето, и тоа на врската меѓу звуковната страна на јазикот и значењето.
милост, полски јазик, македонски јазик, народна поезија, превод
CHAT GPT И НЕГОВАТА ИМПЛИКАЦИЈА ВО ОБРАЗОВАНИЕТО
Chat GPT (Halaweh, M,2023) е тип на GPT (Генеративен претходно обучен трансформатор) јазичен модел кој е специјално обучен за генерирање текст како одговор на природни јазични влезови. Тој е дизајниран за симулирање на човечка конверзација и може да се користи во разни апликации, вклучувајќи чет-ботови, виртуелни асистенти и алатки за превод на јазици. Chat GPT се базира на напредни алгоритми за машинско учење и е претходно обучен на големи сетови на текст, што му овозможува да генерира високо сложени одговори на корисничките внесувања. Моделот може да се применува за специфични апликации, овозможувајќи на развивачите да го прилагодат јазичниот модел за нивниот конкретен случај на употреба. Chat GPT е моќен алат кој има потенцијал да го трансформира начинот на кој комуницираме со технологијата, овозможувајќи интуитивна комуникација помеѓу луѓето и машините. Тој веќе се користи во разни апликации, вклучувајќи чет-ботови за корисничка поддршка, алатки за превод на јазици и виртуелни асистенти, и неговата употреба во образованието исто така се разгледува како начин за подобрување на учењето и ангажираноста на учениците. Постојат неколку начини на кои јазичниот модел GPT (Генеративен Претходно Обучен Трансформатор) може да се користи во образованието: Учење јазици. GPT може да се користи за создавање на чет-ботови и виртуелни наставници по јазици кои ги помагаат учениците да ги практикуваат своите јазични вештини. Овие чет-ботови можат да симулираат реални разговори и на учениците да им обезбедат моментална повратна информација за нивната граматика, изговор и вокабулар. Помош при пишување. GPT може да се користи за да им помогне на учениците да ги подобрат своите пишувачки вештини. Преку анализа на стилот на пишување на ученикот, GPT може да предложи подобрувања и да обезбеди повратна информација за граматичките, пунктуациските и правописните грешки. Автоматско оценување. GPT може да се користи за автоматско оценување на есеи и други писмени задачи. Ова може да им заштеди многу време на наставниците и да им обезбеди на учениците моментална повратна информација за нивната работа. Персонализирано учење. GPT може да се користи за создавање на персонализирани учења искуства за учениците. Преку анализа на учењето и преференциите на ученикот, GPT може да препорача конкретни методи и ресурси за учење. Ресурси, како што се статии, видеа и учебници, кои се прилагодени на нивните потреби. GPT има потенцијал да го револуционизира образованието така што ќе им овозможи на учениците персонализирани искуства на учење, подобрување на јазичните и пишувачките вештини и автоматизација на задачи што одземат време за наставниците. Меѓутоа, важно е да се напомене дека GPT треба да се користи како алатка за поддршка на учењето, а не како замена за човечки наставници.
Технологија, образование, ученици, училница, учење, настава
Етноцентризмот и интеркултурализмот претставуваат два концепти со суштински различен пристап кон културните разлики и меѓуетничките односи. Етноцентризмот, кој подразбира проценување на другите култури преку призма на сопствената, често води до предрасуди, стереотипи и социјална исклученост. Наспроти него, интеркултурализмот се залага за взаемно почитување, дијалог и интеграција на различни културни идентитети во едно општество. Во трудот се разгледуваат теоретските основи на двата концепти, нивната примена во современиот контекст и особено улогата на образовниот систем во градење интеркултурни компетенции. Преку анализа на предизвиците и можностите, се заклучува дека интеркултурализмот претставува клучен пристап за надминување на етноцентризмот и за промовирање на социјална кохезија и еднакви можности.
етноцентризам, интеркултурализам, образование
КНИЖЕВНИТЕ ТЕКСТОВИ СО ИСТОРИСКА И ЕСТЕТСКА ОПРЕДЕЛБА ЗАСТАПЕНИ ВО НАСТАВАТА ПО ИСТОРИЈА
Во трудот се претставени придобивките и значењето на книжевните текстови со историска и естетска определба во наставата по историја. Преку нив на учениците им се доближува историското минато, се зголемува интересот за историските настани и се поттикнува развој на способности за набљудување, доживување, мотивирање, самостојно формирање заклучоци и стекнување нови извори на знаење. Во рамките на темата се наведени примери од книжевни текстови на познати македонски автори, создадени во определени временски периоди, кои претставуваат вреден и корисен материјал во наставата по историја. Овие текстови се своеобразни извори и за историската наука, и за наставниците, и за учениците.Преку книжевно-историските текстови учениците стекнуваат морални и естетски вредности, а делата што го опишуваат подвигот на македонските револуционери, херои и борци, кои оставиле светли страници во историјата на македонскиот непокор, остануваат трајно втиснати во нивната колективна меморија.
учител, историја, меморија, настава, текстови, духовен живот.
ЕДУКАТИВНА ФУНКЦИЈА НА МУЗЕИТЕ ВО СОВРЕМЕНОТО ОБРАЗОВАНИЕ
Современите едукативни практики сè повеќе ги препознаваат музеите како значајни образовни ресурси кои овозможуваат интегрирано, искуствено и интердисциплинарно учење. Наставата во музеј, како форма на вонучилишна едукација, претставува методолошки иновативен пристап кој го комбинира теоретското знаење со директен контакт со материјални и нематеријални културни артефакти. Овој труд има за цел да ја анализира едукативната функција на музеите, потенцијалите на наставата во музејот, како и предизвиците и придобивките од имплементацијата на оваа форма на учење во наставата по историја и други општествени дисциплини.
НЕКОИ СТРАТЕГИИ ЗА РАЗВОЈ НА ПОЧЕТНИ МАТЕМАТИЧКИ ПОИМИ
Холистичкиот развој на младите личности во голема мера се заснова на учењето, мотивацијата, емоциите. Важен, составен дел од тој развој е математиката како аспект на когнитивниот развој. Нејзиното значење и улога произлегува од нејзината сеприсутност во животот на секоја индивидуа. Математичката компетентност е една од клучните компетенции кои треба да ги има секоја личност. Периодот на раното детство е периодот во кој се започнува со стекнување на оваа компетентност. Семејството е првата алка каде на спонтан начин се развиваат математичките поими, за да покасно се трансферира во предучилишните установи, училиштата, каде, организирано, плански, постапно, систематски се одвива процесот на осознавање, развивање, формирање на математичките поими. Процесот на развој, формирање на математичките поими трае до крајот на животот. Имајќи ги во предвид современите трендови во воспитно образовната работа, во кои се потенцира активната улога на детето, ученикот, клучно е прашањето како да се обезбеди успешно учење т.е. квалитетно поучување во сите области, па и во математиката. Во трудот се елаборира проблемот поврзан со развојот на почетни математички поими, начинот на кој децата од предучилишна возраст учат, како и презентирани се предлог стратегии насочени кон подобрување на процесот на поучување, учење на почетните математички поими.
Copyright (c) 2024 Faculty of Educational Sciences
ПРАКТИЧНАТА НАСТАВА ВО ЗДРАВСТВЕНАТА СТРУКА
Трудот третира неколку клучни прашања за практичната настава кои се однесуваат на значењето, суштината и предностите на практичната настава, со посебен акцент на практичната настава во здраствената струка. Практичната настава, како значаен сегмент од постојните наставни планови и програми за средно стручно образование, им помага на учениците да се стекнат со знаења и вештини за вработување, развивање на психомоторните способности и вештини, тимска работа, комуникациски вештини, потребни за нивно постепено вклучување во процесот на работа. Практичната настава е клучот за висок степен на професионална оспособеност при изведување на работните задачи особено во медициснката струка.
ЗА ЗНАЧЕЊЕТО НА ПРЕДУЧИЛИШНОТО ВОПИТАНИЕ И ОБРАЗОВАНИЕ ВО ПОТТИКНУВАЊЕТО НА СОЦИОЕМОЦИОНАЛНИОТ РАЗВОЈ НА ДЕТЕТО
Трудот "Развој на емотивни и социјални вештини во предучилишното образование: Педагошки аспекти и современи методи" ја истражува значајноста на раниот развој на емоционалната интелигенција и социјалните вештини кај децата. Воведот нагласува дека предучилишното образование игра клучна улогa во поддршката на социјалниот и емотивниот развој, кој е основа за идниот успех. Теоретските основи се засновани на пристапите на Жан Пијаже, Лев Виготски и Ерик Ериксон, кои ја истакнуваат важноста на социјалната интеракција и поддршката во развојот. Методите за развој на овие вештини вклучуваат игри, групни активности и инклузијата на семејството, што потврдуваат позитивен ефект врз емоционалната зрелост на децата. Практични примери од Монтесори и Реџио Емилија методологиите покажуваат дека индивидуализираниот пристап и креативноста поттикнуваат развој на социјалните вештини. Заклучокот истакнува дека предучилишното образование е клучно за идниот успех на децата, со препорака за дополнителни истражувања во интеграцијата на овие методи во локалните контексти.
МОНОГРАФСКИ ТРУД ЗА КАТЕГОРИЈАТА ОПРЕДЕЛЕНОСТ Приказ на „Јазикот и определеноста“ – монографски труд од Бобан Карапејовски (Книгоиздавателство МИ-АН, Скопје, 2023)
Монографскиот труд „Јазикот и определеноста“, од авторот Бобан Карапејовски, обработува една суштинска карактеристика на македонскиот јазик, категоријата определеност. Поднасловот на монографијата е: „Експонентите на категоријата определеност во македонскиот јазик“. Како што самиот автор вели, оваа категорија се разгледува во словенски и во балкански контекст. Се разгледуваат начините на искажување и граматикализација на оваа категорија, наспрема семантиката на нејзините показатели.
ЕТИМОЛОГИЈАТА, СЕМАНТИКАТА И ГЕОГРАФСКАТА ДИСТРИБУЦИЈА НА ЛЕКСЕМИТЕ ГРЕБЕН, ФУРКА И ВРЕТЕНО ВО МАКЕДОНСКИОТ ЈАЗИК (СО ПОСЕБЕН ОСВРТ НА ОВИЕ ЛЕКСЕМИ ВО ГОВОРОТ НА СЕЛО ЃУЃАНЦЕ – СВЕТИНИКОЛСКО)
Лексемите гребен, фурка и вретено претставуваат алатки за влачење и за предење на волната. Во картотеката на Одделението за дијалектологија има материјал за овие три лексеми во главата број XI – Занаети, во прашањата 2, 3 и 4. Каква е семантиката на овие лексеми во говорот на селото Ѓуѓанце наспроти истите лексеми во другите дијалекти, а каква е во македонскиот стандарден јазик и каква е нивната географска дистрибуција на целата македонска дијалектна територија ќе биде предмет на истражување во овој реферат. Во рефератот ќе биде разгледана и етимологијата на лексемите гребен, фурка и вретено.
ДЕСАНКА МАКСИМОВИЌ И КОНСТАНТИН МИЛАДИНОВ (едно книжевно и лингвистичко согледување)
Постмодернизмот го разбираме како поврзување, комуникација на едно дело / автор со друго дело / автор (и) во различни временски периоди. Во таа смисла разгледуваме и анализираме два автора: Десанка Максимовиќ и Константин Миладинов со две песни: „Копнеж“ („Стрепња“[1]) и „Желание“. Анализирајќи ги концептите и чувствата кои провејуваат во двете песни, заклучуваме дека тие на постмодернистички начин кореспондираат. Чекањето, стравот и копнежот се концептите кои ги среќаваме во двете песни: кај Десанка Максимовиќ како резултат на осознаено чувство на зрела љубов, а кај Константин Миладинов тоа се чувства на невина, чиста, речиси детска искрена љубов. Во анализата во текстот го образлагаме и преводот што го одбравме за насловот на оваа песна.
STUDENTS’ EXPERIENCES AND VIEWS OF ONLINE TEACHING AND LEARNING IN HIGHER EDUCATION
The Covid-19 pandemic has largely affected the educational process in higher educational institutions across the world and caused a rapid shift to online teaching and learning. Striving to respond to the challenges of providing safety for students and teachers and ensuring continuity of education, the majority of university teachers in Macedonia have been closed for almost two years and for this time they have been shutting down the classroom teaching and embracing digital academic experience. In this paper we surveyed students' experiences and opinions about online teaching in Macedonian higher education. We conducted two online surveys, first survey in the summer semester of the academic year 2020/2021 and we repeated second survey in 2021/22. Both surveys included students from two higher education institutions that prepare pedagogues, elementary school teachers and educators in preschool institutions: the Institute of Pedagogy (IP) at the Faculty of Philosophy, UKIM in Skopje and the Faculty of Educational Sciences (FES) at the Goce Delcev University in Shtip.The research is based on empirical and qualitative data obtained by a questionnaire that was electronically distributed and completed by a selected sample of students (88 students in 2021 and 105 students in 2022). The survey questions of different type are focused on several issues: student access to digital equipment and their computer skills, student interest to attend online classes, quality of delivery of online instruction, communication with teachers, benefits and weaknesses of online teaching, effectiveness of online learning. The analysis employs both quantitative and qualitative approach to study the perceptions of students, and the findings are shown by narrative description, tables and graphs. They are expected to give an insight into the students’ needs by identifying their perspective on the quality of ongoing online academic activities, as well as to contribute to better understanding of the challenges facing university teaching and learning today.
ИГРАТА КАКО ПОТТИК ЗА РАЗВОЈ НА ПРЕДУЧИЛИШНОТО ДЕТЕ
Современите тенденции во предучилишното воспитание и образование се во функција на осовременување на организациската и содржинска поставеност на воспитно-образовната работата на детската градинка. Всушност тие ги следат движењата во современото општество во насока на доживотно образование и перманентно учење, што е и една од препораките на Унеско. Во тој процес особено е важна играта и улогата на воспитувачот. Улогата на воспитувачот подразбира знаење, вештини и искуство за водач на степен кој соодветствува со возраста на децата во групата во која играта се применува. За ова е потребен креативен и релаксиран воспитувач, кој не смее да биде „маска за незнаење“, туку да биде „одраз“ на солидно подготвено стручно лице и познавач на детската личност и индивидуите кои се членови на одделна воспитна група. Во таа смисла, својата улога воспитувачот најдобро ја остварува преку играта. Имено, играта има целнонасочен карактер бидејќи се темели на високо емоционална, сознајна и социјална основа и создава услови за интензивен развој на детето. Во трудот ќе се направи обид да се потенцираат вредностите на играта како поттик за развој на децата од предучилишна возраст, од аспект на задоволување на потребата за творење, дружење како и развивање на кооперативност и компетитивност.
ПРИМЕНА НА ВЕШТАЧКА ИНТЕЛИГЕНЦИЈА ВО НАСТАВАТА ПО СТРАНСКИ ЈАЗИК – МОЖНОСТИ И ПРЕДИЗВИЦИ
Вештачката интелигенција (ВИ) е еден од најзначајните трендови во 21-иот век, отворајќи нови перспективи за иднината на човештвото. Оваа технологија има големо влијание на секојдневието, олеснувајќи го истото од различни аспекти, како на пример употреба на автономното учење и анализа на големи количини податоци. Во практика, ВИ се соочува со предизвици и отвора многу можности, вклучувајќи ги и образованието и учењето на странските јазици. Но, дали оваа технологија може да ја замени потребата за учење на јазици и какви се најдобрите начини за интеграција на ВИ во учењето на јазици? За да го истражиме ова, правиме анализа на употребата на ChatGPT во изучувањето на германскиот како странски јазик, со цел да ги прикажеме можностите и предизвиците што ги носат новите технологии во наставниот процес. За ова истражување, се користи Прашалник за дискурсна анализа, пополнет од студенти-германисти од два универзитети во Р. С. Македонија. Резултатите од анализата ќе бидат презентирани во овој труд.
ИНТЕРКУЛТУРНА КОМУНИКАЦИЈА И ИНТЕРКУЛТУРНА КОМПЕТЕНЦИЈА ВО МУЛТИКУЛТУРНО ОПШТЕСТВО
Комуникацијата е од суштинско значење за човечкиот живот и е една од највредните вештини коишто можеме да ги развиваме во нашиот приватен и професионален живот. Една изрека вели: комуникацијата е клучна за поисполнет живот. За да бидеме ефективни во комуникацијата, мора да сфатиме дека секој човек различно го перцепира светот и затоа го користиме ова разбирање како водич за нашата интеракција со другите. Додека луѓето ширум светот споделуваат многу сличности, нашите разлики се оние што навистина нѐ дефинираат. Оттука, интеркултурната комуникација е особено важна бидејќи, ни овозможува да изградиме значајни и вредни односи со другите, додека негуваме почит и ценење на различностите. Да заклучиме, преку интеркултурната комуникација, развиваме и интеркултурни компетенции како што се: културна самосвест, отворен ум, емпатија, активно слушање и вештини за решавање проблеми.
РОМАНОТ „ТИ НОСАМ ПУСТИНСКИ ПЕСОК“ ОД ВИНКА САЗДОВА – РОМАН ЗА ПРИЈАТЕЛСТВОТО БЕЗ ГРАНИЦИ
Романот за млади „Ти носам пустински песок“ (2021) од Винка Саздова претставува првенче на оваа авторка, која вообичаено пишува за возрасни читатели. Ова дело е настанато како дел од еден проект и претставува претходница на романот „Имаш пчела на носот“ од Венко Андоновски (2021). И во двата романи се среќаваат истите ликови – Стела и Сани, најдобри другари, кои судбината често ги разделува. И додека во вториот роман,романот на Андоновски нарацијата е дневничка, со концепција како „машка“ и „женска книга“, во овој роман на Саздова, разделените другари меѓусебно комуницираат преку преку писма, поточно електронска пошта (т.н. меилови).
ВОСПИТНАТА ФУНКЦИЈА НА ДИРЕКТОРОТ ВО СОВРЕМЕНОТО УЧИЛИШТЕ
Факт е дека воспитно-образовните работници се клучни субјекти, кои што директно влијаат на остварувањето на целите на воспитно-образовните активности, како на ниво на училиште, така и на национално ниво. На директорот на училиштето му е доверена улогата да ги води, да ги поттикнува и да ги насочува нивните активности, како и усогласување на сите други училишни потенцијали и одговорност за воспитно-образовните процеси и резултати.Директорот е клучна личност, чии способности и вештини зависат од процесот на развојот и квалитетот на работата на училиштето, што на крајот, се рефлектира преку постигањата на учениците. Неговите компетенции се клучни за квалитетното остварување на визијата, мисијата и целите на училиштето, а со тоа и на целокупното национално образование.
АСОЦИЈАЛНОТО ОДНЕСУВАЊЕ НА УЧЕНИЦИТЕ ВО СОВРЕМЕНОТО УЧИЛИШТЕ
Во современото образование не може доволно да се нагласи важноста на асоцијалното однесување на учениците. Тоа не се само вештини кои се развиваат во училиштето, туку и важни аспекти на нивниот севкупен развој и успешно вклучување во заедницата. Асоцијалното однесување на учениците ги вклучува нивните способности за разбирање и почитување на мислењата на другите, развивање соработка, управување со конфликти и градење позитивни односи со своите врсници и наставници. Во трудот, ќе истражиме зошто асоцијалното однесување е критично за успехот на учениците и како можеме да го подобриме во училишната средина. Нашиот фокус ќе биде на ризичните фактори кои потекнуваат од семејството и од училиштето.
УЛОГАТА НА БИБЛИОТЕКИТЕ ВО НАСТАВАТА/ОБРАЗОВАНИЕТО ВО ОСНОВНИТЕ И СРЕДНИТЕ УЧИЛИШТА (Компаративна анализа)
Предмет на истражување во овој труд е: улогата, значењето и помошта од библиотеката, како и професиoналноста на библиотекарот во наставата/образованието, како за учениците, така и за нивните наставници. Во трудот е направена анализа на работата на библиотека во основно училиште и библиотека во средно училиште, во однос на: наставата, процентуалната застапеност на читатели од различни класови, заинтересираноста за одреден вид публикации, застапеноста на публикации по области и учество на библиотеките во некои проекти во самите училишта. Истражувањето претставува паралела меѓу овие два типа библиотеки, како и на самите библиотекари вработени во истите. Целта е да се истражи и увиди нивната: улога, дејствување и придонес во воспитно-информативниот процес во овие две различни образовни установи, во наставата/образованието, како за учениците, така и за нивните наставници. Истражувањата се вршени преку интервјуа со вработените библиотекари –-наставници во ООУ „11 Октомври“, општина Центар и СУГС Гимназија „Јосип Броз Тито“, исто така, во општина Центар, двете од Скопје, РС Македонија.
компаративни анализи, библиотеки, основно и средно училиште, професионалност, библиотекар.
ОБЈЕКТИТЕ НА КУЛТУРАТА КОИ СЕ ИЗВОРИ НА ЗНАЕЊЕ И ПРЕДМЕТ НА УЧЕЊЕ Оливер Цацков
Во трудот се се преставени трите објекти на културата-музејот,библиотеката и домот на културата кои се од исклучително значење во воспитно образовниот процес и во наставата. Овие објекти освен основната функција, имаат и поттикнувачка улога во креативноста,оспособувањето како и во самостојното творештво.Исто така,во нив се создават нови знаења преку, истражувања, презентации и способност за независна работа. Овие објекти им овозможуват на учениците да се здобијат со основните сознанија од блиското и далечното минато на својот потесен и поширок крај.
библиотека, музеј, дом на култура, знаење, образование
ГОВОРОТ И ФАКТОРИ КОИ ВЛИЈААТ ЗА СОВЛАДУВАЊЕ НА СЕКОЈДЕНВНАТА КОМУНИКАЦИЈА МЕЃУ ОБРАЗОВНИТЕ ИНСТИТУЦИИ
Говорот произлегува од јазикот и претставува негова звучна реализација. Во јазикот се отсликува говорната личност и тоа во сите јазични структури бидејќи нејзините особини се огледуваат не само во изговорот на гласовите, изборот на зборовите, користење на обликот, туку и во користењето на сликовитоста, во интонацијата и акцентот. Говорењето е таков облик на остварување на јазикот во кој доминираат звучно-аудитивните елементи и се отстрануваат со помош на говорниот и чујниот механизам. Говорењето секогаш е мултимедијално. Неговите основни елементи се: гласот, гестот, мимиката, комуникативниот канал, реалното време и слушните елементи. Говорењето е примарно, а пишувањето е секундарно, како графичка визуелна слика на насочен говор. Говорењето е многу комплексно бидејќи има цела скала на дополнителни одлики преку кои се добива дополнителна информација или пак дадената се детализира и зајакнува. Предноста на говорењето е тоа што учесниците се физички присутни и внимаваат на реакцијата на слушателот или слушателите. Меѓутоа говорењето е исклучиво сложен јазичен израз заради тоа што настанува во истиот момент и што нема многу време за концентрација и дотерување.
соработка говор, комуникација, фактори, услови