The Yearbook of the Faculty of Law, Goce Delcev University – Stip is a blind peer-reviewed academic journal established in 2009. It is published annually by the Faculty of Law and serves as a multidisciplinary forum for scholarly research and debate in the fields of law, political science, sociology, and media studies. The Yearbook is a bilingual publication, published in Macedonian and/or English, supporting academic exchange both locally and internationally. The journal is part of the UGD Publishing Platform, using an open-access model to ensure free and global dissemination of knowledge. The Yearbook serves as a platform for legal scholars, researchers, and practitioners to engage with contemporary legal challenges, with a focus on issues relevant to North Macedonia, the Western Balkans, and the broader European and international legal landscape. The Yearbook welcomes original, high-quality, research-based articles, as well as critical essays, reviews, and case analyses. It encourages contributions that bridge theory and practice and offers space for both established and early-career scholars. The publication seeks to foster an open exchange of ideas, promoting interdisciplinary dialogue among academics, practitioners, policy-makers, and civil society actors. The journal is committed to supporting academic excellence and ensuring the accessibility of its content to a broad audience, including readers from outside the contributors’ immediate fields of expertise. ISSN: 1857-8713
ПРИМЕНА НА МЕЃУНАРОДНОТО ПРАВО ЗА ЧОВЕКОВИ ПРАВА ВО СЛУЧАИ НА ВООРУЖЕН СУДИР И ФАКТИЧКА ОКУПАЦИЈА
Примената на меѓународното право за правата на човекот не треба да биде исклучена, туку исклучива, во контекст на современите безбедносни закани кога се повеќе се губи линијата помеѓу мирот и војната. Исклучителен е предизвикот пред кој е поставено меѓународното право за правата на човекот во случаите на борба со новите современи закани од асиметричен карактер, како и неговата апликабилност во тие ситуации, со оглед на фактот дека некои автори се обидуваат да ја негираат примената на меѓународното право за правата на човекот во овие ситуации и се обидуваат тоа да го заменат со исклучува примена на меѓународното право за вооружен судир. Ова претставува нова и недоволно истражена тема во областа на меѓународното право, која ја разбранува светската јавност по ликвидацијата на Осама бин Ладен, а доби сосема нова димензија со експлозивните пејџери со кои беа ликвидирани припадници на Хезболах на територијата на Либан. Сепак, примената на меѓународното право за вооружени конфликти, не ја исклучува примената на меѓународното право за правата на човекот, особено на корпусот на права кои се од недрогабилен карактер и двата меѓународно- правни режими не се антагностични по својата природа. Клучни зборови: меѓународно право, човекови права, тероризам, војна, окупација.
Copyright (c) 2024 Yearbook - Faculty of Law
КОНЦЕПТОТ НА ОБЈЕКТИВНА АРБИТРАЖНОСТ ВО ПРАВНИОТ СИСТЕМ НА РЕПУБЛИКА СЕВЕРНА МАКЕДОНИЈА: АКТУЕЛНИ ТРЕНДОВИ И ПРЕДЛОЗИ ЗА РЕФОРМА
Предмет на анализа на овој труд е концептот на објективна арбитражност во правниот систем на Република Северна Македонија, но и компаративно. Имено, за еден спор да биде доверен на решавање пред арбитража потребно е тој да биде арбитрабилен, т.е. подобен за решавање по пат на арбитража. Сосема е легитимно за определен вид спорови државата да го задржи монополот на судење од страна на државните судови на начин што истите ќе ги класифицира како неарбитражни, односно неподобни да бидат решавани во постапка на арбитража. Современите тенденции се во насока на напуштање на исклучивата судска надлежност како аспект на објективната арбитражност, но сè уште има правни системи, меѓу кои и правниот систем на Република Северна Македонија, кој истата ја предвидува како пречка за договарање на арбитражата. Во таа насока, целта на овој труд е да даде приказ на правната рамка со која се уредува концептот на објективна арбитражност во правниот систем на Република Северна Македонија, но и да даде препораки за подобрување на истата. Исто така, целта на овој труд е и преку сеопфатна анализа на компаративната судска практика, пред сè судската практика на САД, да се прикаже влијанието кое таа го има извршено врз проширувањето на опсегот на спорови кои можат да бидат изнесени пред арбитража, тренд кој треба да го следи и арбитражното законодавство на Република Северна Македонија. Клучни зборови: арбитражни спорови, исклучива судска надлежност, интелектуална сопственост, антимонополски спорови.
НОВИНАРСТВОТО ВО ПРЕТПРИЈАТИЈАТА ВО ШТИП – ПОДЕМИ И ПАДОВИ
Трудот пред се е истражувачки и се фокусира на истражување на хронолошкиот развој на новинарство во претпријатијата во периодот на социјализмот преку анализа и истражување на појавата на шест весници во исто толку работни организации (претпријатија) во Штип. Во рамките на трудот го детерминираме поимот и теоретската дефиниција на новинарството во претпријатијата. Исто така, во трудот се осврнуваме на појавата, развојот и опстојувањето на весниците во претпријатијата, односно на нивните подеми и падови. За таа цел, го анализиравме концептот, уредувачката политика, персоналниот состав на редакциите, но и на нивната улога во информирањето на вработените, како и нивната едукативна функција во однос вклучувањето на вработените во процесот на самоуправувањето и донесувањето на важни одлуки за развојот на своите претпријатија. Клучни зборови: новинарство, весници, претпријатие, социјализам, самоуправување.
ПРАВОТО НА АДЕКВАТНА ПРЕТСТАВЕНОСТ НА ЖЕНИТЕ ВО ПАРЛАМЕНТОТ – QUOTE ROSA ВО ИЗБОРНАТА ЛЕГИСЛАТИВА ВО ЗЕМЈИТЕ НА НЕКОГАШНА СФРЈ
Застапеноста на жените во претставничкото тело отсекогаш претставувала важна тема во политиколошката наука, но и во науката за изборите и изборните системи. Но, релевантно е прашањето зошто оваа проблематика останува да биде тема, ако се веруваше дека самиот концепт за демократија по себе требаше да ги покрие сите разлики вклучително и родно-половите. Дискриминацијата на жените во сите сфери, вклучително и политичката, всушност ја трансформира родовата разлика во политичка, која пак создава претпоставка за исклучување на жените од повисоките хиерархиски скалила на општествената моќ и влијание. Токму затоа жените во политиката ќе продолжуваат да бидат „тема“ додека не се елиминира дискриминацијата. Ова прашање стана особено акутно во земјите кои до пред повеќе од три децении имаа монистички политички системи. Со започнување на процесот на нивната демократска трансформација, се повеќе се засегнуваше прашањето за унапредување на женското пратеничко претставништво. Истото се случуваше постепено, пред сѐ преку повеќекратни измени во регулативата. Оттука, целта на овој труд е да се разгледаат механизмите, кои во својата изборна легислатива ги применуваат земјите на некогашна СФРЈ, со цел да ја подобрат женската претставеност во нивните законодавни тела, преку еден компаративен осврт. Главната теза на овој труд е дека женски квоти т.н. quote rosa, сами по себе не се доволни ако не се проследени со адекватно позиционирање на помалку застапениот пол на изборната листа. Не може а да не се засегне прашањено за самиот карактер на изборниот модел, особено погодноста на пропорционалниот наспрема другите модели; дилемата за затвореноста на листите и евентуалното допуштање на искажување преференции при гласањето и нивните реперкусии врз избраните жени- политичарки; како и други не помалку важни аспекти. Клучни зборови: собрание, позитивна дискриминација, афирмативна акција, политичарки, пост-југословенско пространство, демократија.
РЕЦЕПЦИЈА НА РИМСКИТЕ ПРАВИЛА НА ДОГОВОРОТ ЗА ЗАЕМ (MUTUUM) ВО СРПСКИОТ ГРАЃАНСКИ ЗАКОНИК ОД 1844 ГОДИНА
Денес, во согласност со законските нормативи, договорот се за заем се дефинира како: договор со кој заемодавецот се обврзува да му предаде на заемопримачот определен износ пари или определено количество други заменливи предмети, а заемопримачот се обврзува да му го врати по извесно време истиот износ пари, односно истото количество предмети од ист вид и квалитет. Од современата дефиниција може да се заклучи дека се работи за често користен договор и од страна на физичките и од стана на правните лица со цел задоволување на потребите при водењето на своите професии и професионални животи, но и при редовниот живот. Целта на овој труд е да се прикаже истиот договор во еден конкретен историски период, периодот на моќниот Рим и правилата на римското право нему наменети. Во исто време, трудот ќе даде одговор на прашањата дали и во која мера се реципирани овие правила во еден друг историски контекст – Кралството на Србите, Хрватите и Словенците и тогаш важечкиот правен акт Српскиот граѓански законик донесен 1844 година. Клучни зборови: правни правила, римско право, закон, историја, заем
ПРИМЕНА НА ПРАВОТО И КАЗНУВАЊЕ НА ЕКОЛОШКИ КРИВИЧНИ ДЕЛА КАКО МЕРКА ЗА БОРБА ПРОТИВ КЛИМАТСКИТЕ ПРОМЕНИ
Последните неколку децении се соочуваме со негативни ефекти од штетното управување со природните ресурси од страна на големите корпорации, но и штетно искористување на истите од страна на луѓето на планетата Земја. Тие за своја последица имаат климатски промени, кои го опфаќаат секој сегмент на човековото живеење, а правејќи го светот небезбедно место за живеење. Статистиките на различни меѓународни извештаи покажуваат дека ова нема да издржи на долг рок. Неефективното казнување на сторителите на еколошките кривични дела од друга страна им обезбедуваат „слободни раце“ на криминалците, да преземаат криминални активности и понатаму, но борбата нема да застане тука. Ова истражување користи квалитативни методи за анализа на правните механизми и казните за еколошките кривични дела. Европската Унија се залага за воведување нови инструменти за заштита на природните ресурси и казнување на сторителите, а исто така и пошироко на меѓународно ниво се обезбедуваат поголеми механизми кои детално се разработени во овој труд. Целта на ова истражување е да се направи подобар преглед на еколошките кривични дела и нивните сторители, природата на еколошките кривични дела поврзани со климатските промени, нивните карактеристики и својства, меѓународните правни инструменти за заштита на климата и околината и правните механизми за заштита воопшто, како и практиката на судовите во овој дел, преглед на правните механизми и постојните казни за еколошките кривични дела поврзани со климатските промени, како и состојбите во РСМ. Наодите укажуваат на потребата од значителни подобрувања во правната рамка и имплементацијата на казните. Трудот завршува со препораки за подобрување на постојните правни механизми и зајакнување на меѓународната соработка во борбата против климатските промени. Клучни зборови: еколошки кривични дела, криминалитет, правни механизми, климатски промени, природни ресурси, Европска Унија, меѓународна соработка.
ТHE JURISPRUDENCE OF THE EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS IN CASES AGAINST THE REPUBLIC OF MACEDONIA REGARDING THE VIOLATION OF ARTICLE 2 OF THE EUROPEAN CONVENTION ON HUMAN RIGHTS
The purpose of this paper is to present Article 2 of the European Convention on Human Rights (ECHR) and its significance in determining its violation before the European Court of Human Rights (ECtHR). The paper first explains the general features of Article 2, its scope and its application, as it is considered as a right where no deviations can be made. Furthermore, the paper elaborates the application of Article 2 through the analysis of case studies before the ECtHR submitted against some of the Balkan countries. These case studies address violations of Article 2 with regard to the use of excessive police force, death in custody, victims of crime, and in other cases and circumstances. In conclusion, the authors present their own results regarding compliance with Article 2 and future challenges that the law enforcement authorities may face when applying Article 2 of the ECHR. Keywords: right to life, case studies, Macedonia, European Court
ПРОФИЛОТ НА ГРАЃАНСКИ ЗДРУЖЕНИЈА: ДАВАТЕЛИ НА СОЦИЈАЛНИ УСЛУГИ ВО РЕПУБЛИКА СЕВЕРНА МАКЕДОНИЈА
Граѓанското содружништво афирмира самоорганизирање на граѓаните, во различни форми на здружување заради остварување на одредени интереси или за задоволување на одредени потреби. Улогата на граѓанското содружништво во развојот на демократско општество ужива растечки тренд на одобрување, но постојат и многу недоречености во однос на неговото постоење. Она што го дефинира граѓанското содружништво е фактот дека тоа е просторот каде што граѓаните можат слободно да се здружуваат и организираат во групи и организации на различни нивоа во согласност со нивните интереси и потреби и помалку или повеќе независно од државата или другите јавни власти и од економијата. Сепак, граѓанското содружништво не може да се перципира како опозиција на државата и стопанството. Денес, особено под влијание на новите парадигми за организација на општествениот живот учеството на граѓанските здруженија во процесите на креирање јавни политики е се почест предмет на интересирање веќе подолг временски период. Во последните три децении од развојот на македонското опшетство граѓанското здружување и со него поврзаните поими како, на пример, граѓанско содружништво, невалдин сектор, цивилно општество, граѓанско опшетство, непрофитен сектор итн, зазема се поистакната место. Тоа е присутно во сите сфери на опшетствеото живеење. Ако на почетотот од транзицијата оваа идеја носеше главно политичка димензија денес таа е концептуализира скоро во сите области на општествениот живот па и во процесите на развојот и имлементирањето на политики. Во тој контекст граѓанското содружништво зазма се поистакнато место во развој и спроведување на социјалните политики во светот и кај нас. Се поголем број на граѓански здруженија и организации се вклучуваат во спроведување на социјални политики што доведува до креирање на продуктивни социјални политики. Во рамки на овој текст, поаѓајќи од постојните законски определби на граѓанските здруженија кај нас се прави профил на граѓанските здруженија со посебен акцен на граѓанските организации кои се лиценцирани како даватели на социјални услуги. Профилирање на граѓанското содружништо кај нас е изведено како статистичка анализа на податоците достапни во Листата на граѓански организации на Централниот регистер на Република Северна Македонија..
Copyright (c) 2023 Yearbook - Faculty of Law
Е-ТРГОВИЈАТА ВО ПАНДЕМИЈАТА И ПО НЕА -МАКЕДОНСКИ ИСКУСТВА И СОСТОЈБИ
Глобалниот пазар на е-трговијата доживеа револуционерни промени во последните три години. Потрошувачите се навикнаа да купуваат предмети од удобноста на нивните домови - промена во голема мера предизвикана од строгите забрани и ограничувањата за движење предизвикани од пандемијата COVID-19. Овој светски тренд не го заобиколи македонското општество и економија. Многу аналитичари се согласуваат дека оваа промена во однесувањето на потрошувачите ја придвижи е-трговијата напред за најмалку пет години, со очекување дека овие промени се од траен карактер. Пандемијата COVID-19 донесе многу промени во однесувањето на потрошувачите при купување преку Интернет. Некои од промените се покажаа позитивни за трговците на мало во е-трговијата, додека други ги принудија големите трговци да направат суштински промени. За време на пандемијата, потрошувачите беа ограничени во однос на тоа каде и кога можат да ги трошат своите пари. Некои го одложија купувањето, особено за големите и скапи работи, во страв од непознатиот вирус и во очекување дали (и кога) ќе помине пандемијата. Други, работејќи од дома, имаа доволно време да се посветат на истражување на онлајн понудата и почнаа да купуваат работи кои не само што се потребни и неопходни, туку и луксузни, за ​​уживање. Навиките и интересите на потрошувачите, како и правата на потрошувачите во новосоздадените услови, добија сосема нова димензија. Сегментирањето на пазарот е динамична категорија, потрошувачите кои беа запознаени со практичноста на онлајн купувањето веројатно нема целосно да се вратат на старите пазарни однесувања и растот на е-трговијата не би требало да забави, иако повеќето „физички продавници“ останаа отворени и за време на пандемијата и се очекува значителен дел од купувачите повторно да ги користат нивните услуги.
ПРАВНАТА РЕГУЛАТИВА ЗА МАКЕДОНСКИОТ УСТАВЕН СУД – ПРАВНИ ПРОПУСТИ И ПРОБЛЕМИ ВО ПРАКТИКАТА
Македонскиот правен систем за уставното судство е единствен систем кој е дел од континенталната правна традиција со прифатен и воспоставен уставен суд, без посебен закон за регулирање на сите значајни правни и процесни уставно-судски институти. Според постојната структура на правни норми, сосема неоправдано, најзначајната улога во системот на правни норми е доверена на Деловникот за работа на Уставниот суд. Исто така, непостоењето на посебен закон создаде низа други проблеми, односно неизвршената кодификација на правилата за Уставниот суд, остави простор и друг орган на јавната власт авторитативно да се наметне и да навлезе во регулирање на материја која не е негов домен. На тој начин, во правниот поредок се создадоа две противуставни состојби кои опстојуваа до ден-денес. Во прашање е Собранието. Посебно внимание предизвикува и номотехничките пропусти во целост да се уреди и материјата за подзаконските правни акти, прикладен објект за контрола на уставноста и законитоста. Уставот само парцијално нормира дека Уставниот суд е надлежен за оцена на уставноста и законитоста на „други правни акти“, без притоа да навлезе во дефинирање на овој комплексен поим – дали оваа терминолошка одредница ги опфаќа сите подзаконски правни акти, независно од основните обележја и органот кој ги донесува или тоа е клучен фактор кој ја детерминира надлежноста на Уставниот суд. Недореченоста на уставотворците, Уставниот суд умешно ја користи во своја полза, воспоставувајќи го во својата работа принципот на дискрециска власт – сам да одлучува во кој конкретен случај ќе се впушти во оцена на уставноста и законитоста на одреден подзаконски правен акт, а во кој случај ќе ја одбие таквата надлежност, иако се работи за истоветни случаи. На тој начин, Уставниот суд ја загрозува и примената на принципот правна сигурност.
ПРАВОТО НА ОБРАЗОВАНИЕ НИЗ ПРИЗМАТА НА ПРАКТИКАТА НА ЕВРОПСКИОТ СУД ЗА ЧОВЕКОВИ ПРАВА
Правото на образование е едно од фунаменталните права во современото и демократско општество. Ваквото право е од недвосмислена важност при остварувањето на останатите човекови права, слободата и независноста на секоја индивидуа. Државата е должна да го почитува остварувањето на ова право и правото на родителите да го обезбедат ова право согласно нивните религиозни и филозофски убедувања. Европската конвенција за човекови права и изречно го уредува во член 2 од Протоколот 1, според кој се гарантира индивидуално право на образование. Европскиот суд за човекови права констатирал дека правото на образование го опфаќа основното образование, средното образование, високото образование и специјализирани курсеви, а дека и возрасните како и децата го уживаат ова правото. Начинот на кој ова право се реализира не е ослободено од повремени дискриминаторски пракси. Ваквите пракси за жал се сеприсутни и се далеку од илузорни. Што повеќе се и наше секојдневие кое е потврдено и со пресудата Elmazova аnd Others v. North Macedonia од 13 декември 2022 година, за дискриминација во локално училиште во Штип. Затоа, интенцата на авторите е преку научен приказ на содржината на член 2 од Протокол 1, како и праксата на Судот во оваа област и формираните ставови да ја потенцираме важноста на правото на образование ослободено од дискриминаторски практики. Исто така во трудот ќе ја покажеме практичната примена на Протоколот и правото на образование загарантирано во Конвенцијата, но и недостатоците на државите при реализација на гаранциите на овој Протокол, со посебен осврт кон Република Македонија.
АТХЕЗИОНО РЕШАВАЊЕ НА ИМОТНОПРАВНИ БАРАЊА ВО КРИВИЧНА ПОСТАПКА
Во кривичната постапка освен за основниот предмет (одлучување за кривична работа) атхезионо може да се респрава и за одредени барања од граѓанскоправна природа (атхезиона парница на кривичната постапка). Ова е така затоа што во одредени ситуации е потребно правосудниот систем да дејствува како единствена целина и покрај фактот што постојат посебни судски постапки за правораздавање (кривична, граѓанска). Во рамки на кривичната постапка може да се расправаат три споредни предмети од граѓанскоправна природа, и тоа: имотноправни барања, прејудициелни прашања и трошоци на постапката. Предмет на анализа на овој труд е позитивното решение на македонското казнено процесно право во врска со можноста за решавање на некои имотноправни барања во кривичната постапка. Цел на трудот е давање на предлози за подобрување на актуелното законско решение de lege ferenda.
ЈУСТИНИЈАНОВИТЕ „ИНСТИТУЦИИ“ – ПРВИОТ ВИЗАНТИСКИ ПРАВЕН УЧЕБНИК СО ЗАКОНСКА СИЛА
Трудов што е пред вас се занимава со еден важен аспект на правно-историска проблематика за т.н. Јустинијанова кодификација (лат. Corpus Iuris Civilis Romani), која го опфаќа правното наследство на целокупното Римско право. Поконкретно, авторот прави обид за расветлување на низа значајни прашања на правната романистика кои се однесуваат на: начинот на создавање, структурата, содржината, важноста, значењето, важењето и начинот на цитирање на познатите „Институции“ на источно-ромејскиот, т.е. византискиот император Јустинијан Први Велики (VI век). Меѓудругото, даден е и посебен осврт на реформата во високото правно образование во Византија, со акцент на правните студии кои се одвивале на тогашните две најдобри државни Високи правни школи – онаа во Бејрут и онаа во Константинопол. Кон крајот на трудот, авторот прави пионерски обид, за прв пат на македонски јазик, да ја преведе царската конституција Imperatoriam maiestatem (21 ноември 533 година) која се смета за своевиден вовед, односно предговор или преамбула на Институциите.
ЕПИФЕНОМЕНОЛОШКО РАЗГЛЕДУВАЊЕ НА ПОИМИТЕ СОБРАНИЕ, ПАРЛАМЕНТ И КОНГРЕС НИЗ ПРИЗМА НА НИВНИТА РАЗНОЗНАЧНОСТ
Изучувањето на епифеноменолошките карактеристики на определени поими кои се користат во политиколошката наука, како што е на пример нивното име, не претставуваат релевантна рамка за проучување во склопот на оваа научна дисциплина. Но, самото именување на определени поими сепак е важно, бидејќи во крајна линија тоа влијае на понатамошната перцепција. Во правно-политичките науки поимите на собрание, парламент и конгрес честопати се користат во синонимна употреба. Дополнително, помеѓу овие термини се става и знак на еднаквост, независно од фактот што покреј низа сличности, сепак, помеѓу нив постојат суптилни, но и фундаментални разлики. Разликите во оваа смисла, пред сè, се обусловени од политичката и правната димензија на конкретниот политички систем во кој дејствува односниот законодавен орган. Оттука, главната теза на овој труд е дека собранието, парламентот и конгресот не се синоними кои може наизменично да се употребуваат. Треба да се нагласи дека во глобални рамки постојат примери кога во називот на главното законодавно тело се обединети двата генерички поима на парламент и собрание. Тоа е уникатниот случај со Босна и Херцеговина и тамошното Парламентарно собрание, кој иста така ќе биде разгледан во овој труд на начин да се даде одговор на прашањето што е она кое и понатаму го прави именувањето на највисокото законодавно тело на БиХ амбивалентно, ако се знае дека парламентарните собранија не се ретка појава?
ДАЛИ РИМСКИОТ ДОГОВОР ЗА ОРТАКЛАК (SOCIETAS) ЖИВЕЕ ВО ОПШТИОТ ИМОТЕН ЗАКОНИК ЗА ЦРНА ГОРА ОД 1888 ГОДИНА
Денес, договорот за ортаклак претставува правен основ за здружување на средства и труд на ортаците (две или повеќе лица) со цел заедничко остварување на имотна корист и нејзина поделба. Неспорно, се работи за еден често употребуван договор во трговските односи и економијата, од најстари времиња па до ден денешен. Авторите на овој труд се бават со договорот за ортаклак од римско време, кога се, од историско – правен аспект, втемелени правните правила нему наменети користејќи го историскиот метод на проучување. Компаративниот метод авторите го користат да би го утврдиле постоењето на римските правни правила и нивното влијание врз правните правилата кои се применувале за договорот за ортаклак во еден конкретен историски период и во еден значаен нововековен законик за Балканскиот полуостров – Општиот имотен законик за Црна Гора од 1888 година. Целта на овој труд е уште еднаш да се укаже и потврди значењето на римското право и неговата рецепција во кодификациите на Новиот век, а со тоа да се прикаже и еден мал дел од “еволутивниот пат до современиот правен живот“ на еден значаен римски договор – договор за ортаклак (societas).
Copyright (c) 2017 Yearbook - Faculty of Law
МИШЕЛ ФУКО НА ПРИМЕР: НОВИОТ АТЕИЗАМ КАКО ДИСКУРС НА МОЌ
Трудот е критичка анализа на едно движење наречено Нов атеизам, чиј претставници, меѓудругите, се Кристофер Хученс, Сем Харис, Ричард Докинс и Даниел Денет. Главната хипотеза во овој труд е дека нивните политички импликации дедуцирани од научните пропозиции, во најдобар случај се неконзистентни, а во најлош случај - едноставно погрешни. Дури и уште повеќе, претпоставуваме дека овие импликации не се ништо повеќе од идеолошка алатка на неолиберализмот и западната хегемонија и нивниот импријализам. Оваа алатка особено е насочена против Исламот, третирајќи го исклучиво како фундаменталистички, при тоа поддржувајќи ја бесмислената теза на Хангтинтон за „судирот на цивилизацииите.“ Што е особено загрижувачаки за овој вид атеизам, репрезентиран од Новиот атеизам, е фактот што тој е застапуван од десно ориентираните политики, наместо од левичарите, како што тоа скоро секогаш било случај во историјата. Со тоа, овој вид атеизам станува далеку помилитантен отколку било која друга историска форма на атеизам. Клучни зборови: Нов атеизам, атеизам, религија, политика, ислам, христијанство, наука марксизам
PERSONAL ASSISTANCE – COMPARATIVE ANALYSIS OF THE LEGISLATIVE AND INSTITUTIONAL FRAMEWORK IN THE AREA OF SOCIAL SERVICES
The paper presents the findings of an external assessment of the current regulatory framework of existing social services and associated services as well as the current regulatory framework regarding the area of social services and employment of persons with disabilities aiming at introducing personal assistance, carried out in the period February-June 2017. The paper aims at reflecting upon the potential future role of the system for personal assistance service provided for persons with disabilities in the Republic of Macedonia, and to estimate the extent to which legal amendments needs to be developed in facilitating this system in the national legislation. An additional purpose is to provide recommendations in a step-by-step approach for initiating the establishment of the system and the legal status, financing, responsibilities and oversight of the work of the service providers and personal assistants, as integral part of the system. Key words: legislation, personal assistance, person with disabilities
ВИДОВИ НА ДОБРО ПОЗНАТИ ТРГОВСКИ МАРКИ ВО КОМАРАТИВНО ПРАВО
Предмет на проучување и истражување во овој труд е значењето и суштината на видовите на добро познатите трговски марки и влијанието на релевантната јавност како клучен фактор во случај на повреда на правата од трговската марка. Најнапред даден е приказ на значењето и улогата на добро познатите трговски марки како права од индустриска сопственост. Посебно внимание е посветено на видовите на добро познатите трговски марки, како и субјектите, односно лицата кои можат да се јават како носители на тие права. Понатаму авторите прави компаративна анализа и на методите на утврдување на познатоста во разни земји и преку примери од практика (вештачење), детално објаснуваат дел од методите кои се применуваат за утврдување на познатост при злоупотреба на право. Имено, целта на овој труд е да се разгрничи третманот на правната заштита, како и да се приложи подлабичена анализа на моралните овластувања кои му се признаваат на носителот конкретно на добро познатите трговски марки како и можностите за остварување на економските вредности од истите. Клучни зборови: добро познати трговски марки, релевантна јавност, правна заштита
ДРЖАВНОСТ И АСПЕКТИ НА ДРЖАВНОСТА ПРЕКУ ТЕКОВНИОТ СЛУЧАЈ НА КАТАЛОНИЈА
Долго не постоела општоприфатена дефиниција за тоа што претставува поимот - државност. Меѓународниот суд на правдата (МСП) во повеќе свои документи посочува зошто е потребно концептот „држава“ да се гледа од аспект на целите на меѓународното право. Прашањата за државноста сè одново се отвораат при појавата на нов ентитет што, како - граничен случај, најчесто има одредени елементи на државност, но ретко ги има сите неопходни. Државноста се утврдува според традиционални и според дополнителни критериуми, но тоа е комплексно прашање чиј релевантен одговор секогаш зависи од реалниот социо-политички и историски контекст. Низ таа перспектива, а врз основа на правно заснован теоретски модел и преку теоретска симулација, овој документ ги испитува претпоставките и пречките за административната единица Каталонија што пледира да стекне државност преку сецесија од парламентарната монархија Шпанија. Клучни зборови: државa, сувереност, независност, критериуми, административна единица
Политизацијата на Македонското прашање се интензивира во втората половина на 19 век, со зголеменото присуство на соседните пропаганди на територијата на доцноосманлиска Македонија. Во овој период се нудени различни програми за решавање на истото, но тие во голем дел сепак ќе претставуваат одраз на амбициите на соседните млади балкански нации за територијална експанзија. Овој труд ќе се фокусира на симболичките и конкретните политички активности на Грција, која има за цел национално да ја унифицира Егејска Македонија според нејзините национално- државни шаблони. Ова ќе резултира со идентитетско редефинирање на македонското автохтоно население, кое подеднакво се базира и на методите на спроведување на геноцид, но и на етноцидните методи. Сепак, политиката на Грција не се ограничува само на територијата на Македонија која влегува во нејзините граници. Во континуитет, од создавањето на македонската државност во рамките на СФР Југославија, а подоцна и со осамостојувањето на Република Македонија, Грција настојува културно и национално да го обезличи својот северен сосед, пред се насочувајќи ја својата политика кон ре-дефинирање на Македонскиото национално име, идентиет и посебност. Клучни зборови: Македонија, Грција, идентитет, малцинство, нација
FUNDAMENTAL STRUCTURE OF INTERNATIONAL LEGAL ORDER contemporary issues of normative, factual and axiological elements
In this paper, the author deals with theoretical issues of international legal order and its structure in general. Actual issues of legal nature specificity, fundamental basis and normative-factual-axiological relationship of international legal order constitutive elements are discussed in this article. The author analyzes the most important understandings and conceptions in the theory of international law, which have an impact on the contemporary international legal trends, with a focus on contemporary problems in terms of implementation of international cogent norms, progressive development of international law and the scope of international legal order in general. On the other hand, the political processes and the actual practice of international actors, i.e. subjects of international law, in respect of normative framework and axiological values are particularly discussed in this paper. These issues provoked the author to try to offer a theoretical perspective towards conceptual solutions regarding the foundamental structure of international legal order. Keywords: international legal order, cogent norms, structuralism, legal objectivism, international voluntarism, international community.
ВРЕДНОСТИ И ПРИНЦИПИ НА ЕВРОПСКАТА УНИЈА - ЗНАЧЕЊЕ И УЛОГА ВО КОНТЕКСТ НА ЕВРОПСКОТО УСТАВНО ПРАВО
Трудот ќе го обработува значењето, улогата и влијанието на вредностите и принципите на Европската унија во целокупното дејствување и опстојување независно од мигрантската криза, Брегзит, Каталонски референдум и други премрежја пред кои беше поставена Унијата во последните 10 години. Вредностите присутни во сите договори од примарното право, се заеднички за земјите-членки во општество во кое преовладуваат плурализмот, не-дискриминацијата, толеранцијата, правдата, солидарноста и еднаквоста меѓу мажите и жените. Основните принципи ја обезбедуваат потребната легитимност за спроведување на јавната власт (авторитет), односно тоа се нормите од примарното право означени како „принципи“ кои подеднакво се застапени и во домашниот и во наднационалниот правен поредок. Клучни зборови: вредности, принципи, Европско уставно право, уставен поредок, примарно право на ЕУ
ЕКСТЕРНАЛИЗАЦИЈА НА БЕЗБЕДНОСТА НА ЕВРОПСКАТА УНИЈА НАДВОР ОД ГРАНИЦИТЕ НА ЕУ: МИТ ИЛИ РЕАЛНОСТ?
Во серијата на терористички напади што се случија во Европските градови во последните години, беше докажано дека постои директна врска помеѓу напаѓачите и миграциската криза, во однос на тоа дека напаѓачите не биле граѓани на ЕУ, туку бегалци коишто нерегуларно влегле на територијата на ЕУ преку миграцискиот бран. Како резултат на тоа, овие две закани за внатрешната и надворешната безбедност на Унијата беа восприемени како нешто повеќе од една обична врска, односно како закани кои се меѓусебно поврзани и се надополнуваат една со друга. Оттука, справувањето со овие закани не претставува единствено безбедносно и одбранбено прашање, туку има повеќедимензионален пристап и засега една плејада на прашања коишто влегуваат во рамките на различките европски политики како што се азилот и миграцијата, трговијата и соработката, политиката за проширување и други. Земајќи го предвид ова, трудот ќе има за цел да ги истражи безбедносните пристапи на Европската унија кон овие закани и да утрврди како Европската унија се справува со нив. Клучни зборови: екстернализација на безбедноста на ЕУ, меки инструменти и инструменти на тврда моќ, миграциска криза, источно-медитеранска и централно-медитеранска рута
ЕЛЕКТРОНСКИ ПРОИЗВОДИ И УСЛУГИ И Е-ТРГОВИЈА
Од правна гледна точка, кај Електронската трговија особено е важно да се направи разлика меѓу поимите стока и услуга, дотолку повеќе што во одредени случаи правото развило различни правила за испорака на стоки, а сосема други за вршење на услуги. Исто така, информатичката технологија создала т.н. "дигитализирани стоки-меки производи" и со тоа уште повеќе е усложнето дефинирањето на поимите стока и услуга, односно разликите меѓу нив. Конкретно, ако станува збор за купување на музика или филм во дигитален формат, тие стоки можат да се испорачаат дематеријализирани преку интернет, но ако истите содржини се стават на компакт диск или друг медиум, тогаш станува збор за класична испорака на материјализирани предмети. Ова само по себе претставува правна дилема со оглед на фактот што правно не е исправно испораката на ист вид производ да се третира различно само поради разликата во поглед на медиумот на кој предметниот производ е испорачан. Клучни зборови: дематеријализација, меки производи, трговија, правно уредување
ЕВРОПСКИ ЈАВЕН ОБВИНИТЕЛ: ПОТРЕБА ИЛИ НУЖНОСТ
Трудот презентира сеопфатна интерпретација на проблемот кој е широко дискутиран во поглед на воспоставувањето на Канцеларијата на Европскиот јавен обвинител. Истражувањето е поделено во два дела. Прво, се дава осврт и одговор на неколку претходни прашања кои ја отвораат можноста за воспоставување на Канцеларијата на Европскиот јавен обвинител. Второ, трудот го истражува Договорот од Лисабон и членовите 85 и 86, како и некои од прашањата кои треба да бидат решени, не само од практична перспектива, туку и со цел да се постигне согласност меѓу државите-членки. Имајќи во предвид дека согласно овие членови до ден денес не е создадена оваа функција, во заклучот се дадени одредени препораки и насоки околу тоа како треба да изгледа Европскиот јавен обвинител, а тоа е преку создавење на независен ентитет кој има потреба од соработка со Европравда. Клучни зборови: Кривично право, Европска унија, Договор од Лисабон, Европравда.
ПРАВО НА ЗДРАВСТВЕНО ОСИГУРУВАЊЕ СО АКЦЕНТ НА ПРАВОТО НА ПАРИЧНИ НАДОМЕСТОЦИ НА ОСИГУРЕНИТЕ ЛИЦА ВО РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА
Системот на социјално осигурување традиционално е исклучива надлежност на државата. Државата е таа која ја одредува природата и содржината на националниот систем на социјално осигурување: мноштво бенефиции, стапка на плаќање, начинот на финасирање на бенефициите и условите (критериумите) за добивање на истите. Правото на здравствена заштита и здравствено осигурување се фундаментални социјални права на човекот. Овие права се гарантирани со најважните правни акти на МОТ, ООН, Советот на Европа и ЕУ. Наведените права на национално ниво се имплеметирани во Уставот на РМ, Законот за здравствено осигурување и голем број на поздаконски акти. Со Законот за здравствено осигурување на РМ здравственото осигурување се установува како задолжително и доброволно. Задолжително здравствено осигурување се установува за сите граѓани на Република Македонија заради обезбедување на здравствени услуги и парични надоместоци врз начелата на сеопфатност, солидарност, еднаквост и ефективно користење на средствата под услови утврдени со овој закон и го спроведува Фондот за здравствено осигурување на Република Македонија. Доброволно здравствено осигурување се установува за обезбедување на здравствени услуги кои не се опфатени со задолжителното здравствено осигурување и истото можат да го спроведуваат друштва за осигурување основани според прописите за осигурување. Во рамките на задолжителното здравствено осигурување се обезбедува правото на парични надоместоци на плата за време на привремена спреченост за работа поради болест и повреда и за време на отсуство од работа поради бременост, раѓање и мајчинство и право на надоместок на патни трошоци. Парични надоместоци претставуваат парите што едно трговско друштво (претпријатие) или владина агенција ги обезбедува на вработените за посебна намена, како што се транспорт, здравствените трошоци или надоместок на вработените кој е дистрибуиран преку редовни плати Клучни зборови: здравствено осигурување, здравствена заштита, осигуреници
КОМПАРАТИВНОТО ГРАЃАНСКО ПРОЦЕСНО ПРАВО - БЛИСКА РЕАЛНОСТ ИЛИ НЕПОТРЕБНА НАУЧНА АМБИЦИЈА
Градењето на граѓанските процесни системи во согласност со принципот за национална процесна автономија долго време го маргинализираше развојот на компаративното граѓанско процесно право.Дури во последниве неколку години започнуваат да се надминуваат овие замрзнати научни позиции заради потрагата кон побрз и поефикасен пристап до правдата. Поради ова започнува проучувањето на граѓанската постапка во една компаративна димензија (граѓанската постапка на европскоконтиненталниот и граѓанската постапка на англоамериканскиот процесен системи) со цел учење од компаративните предности. На овој начин се поизразено компаративното граѓанско процесно право галопира кон својата научна автономија иако сеуште постојат фактори кои го инхибираат развојот на оваа научна дисциплина. Одовде, вистински предизвик е да се даде одговор на прашањето дали компаративното граѓанско процесно право е иднината на процесниот догматски фокус, или пак, само непотребна научна амбиција. Клучни зборови: граѓанска постапка, инхибирачки фактори, поттикнувачки фактори, микро ниво, макро ниво, развој