Proceedings of the International Scientific Conference "Social Changes in the Global World"
Proceeding of the international conference organized by the Faculty of Law, University Goce Delchev in Shtip, that is annauly held since 2014 in September, in Shtip. ISBN 978-608-244-548-9 for Proceedings Number 5, Vol. 1 and Vol. 2, year 2018 ISBN 978-608-244-647-9 for Proceedings Number 6, Vol. 1 and Vol.2, year 2019
THE CURRENT POLITICAL DISCOURSE CONCERNING INTERNATIONAL LAW IN THE CONTEXT OF THE PRESENT WAR SCENARIOS1
First of all, allow me to express my gratitude for the honor I have received with this invitation as Key Speaker at this Conference and for the title of Professor Honoris Causa that has been conferred to me. Receiving this recognition from a young but already esteemed academic institution in Macedonia is not only a personal privilege for me, but also a tangible sign of the value of cultural, scientific and human dialogue between our countries. This title strengthens my commitment to actively contribute to the promotion of knowledge, research and international academic cooperation. I would like to take this opportunity to thank all those who have made this moment possible: my colleagues who supported my candidacy, in particular the vice Rector Prof. Ana Nikodinovska, the students who represent the future of our society, and all those who, every day, are committed to making the university a place of knowledge, freedom and growth, a place of peace. I hope that this recognition will lead to even closer collaboration between my university, Università di Napoli L’Orientale, and the Goce Delcev University of Stip in the common interest of science, education and culture. I feel very close to your community and I truly hope to be able to contribute more and more to your journey, with the promise to give my best at every opportunity.
Copyright (c) 2025 Proceedings of the International Scientific Conference "Social Changes in the Global World"
ИНТЕГРИТЕТОТ НА МАКЕДОНСКИТЕ ТРАДИЦИОНАЛНИ ВО СПОРЕДБА СО ОНЛАЈН МЕДИУМИТЕ: ИЗВЕСТУВАЊЕ ЗА ТРАГИЧНИОТ ПОЖАР ВО КОЧАНИ
Тема на овој труд е анализата на интегритетот на традиционалните медиуми во споредба со онлајн медиумите во Република С. Македонија, со фокус на клучните предизвици, предности и слабости на секој од овие медиумски сегменти, кога известуваат за кризни состојби. Во светот, ова се уште е актуелна дебата бидејќи во состојба сме на постојано дигитализирање и глобализација на информациите, заради што традиционалните медиуми, како што се телевизијата, радиото и печатените медиуми, се соочуваат со нови извори на конкуренција и нови етички дилеми, предизвикани од појавата на онлајн медиумите и социјалните мрежи. Оваа теза во трудот ќе биде детално, квалитативно и квантитативно анализирана, но и илустрирана преку начинот на известување од една страна, на традиционалните, а од друга на онлајн медиумите во земјава, во два клучни дена: 16 март 2025 година, кога се случи пожарот во т.н. кабаре „Пулс“ во Кочани и 20 март 2025 година - денот на погребувањето на жртвите. Онлајн медиумите, со својата брзина, достапност и интерактивност, понекогаш го нарушуваат концептот на новинарскиот интегритет, додека традиционалните медиуми во многу случаи го задржуваат високото ниво на проверка на фактите и професионалните стандарди. Но, како да се изборат на медиумскиот пазар, наспроти брзината и маркетинг битката на онлајн медиумите? Овој труд ќе понуди и соодветен заклучок како одговор, преку компаративна анализа и примери од одредени региони и земји. Во заклучокот се нудат препораки за подобрување на интегритетот на онлајн медиумите преку усвојување на етички стандарди и соработка со традиционалните медиуми за зајакнување на веродостојноста на информирањето. Клучни зборови: традиционални и онлајн медиуми, интегритет, етички стандарди, кризни состојби
CONCEPT OF FEMICIDE AND FEMICIDE IN THE MEDIA
Every day we witness a new murder of a woman or girl both in the region and in the world. There are also cases of femicide in the Republic of North Macedonia. Violence against women and girls will never end. Women are the most frequent victims of violence and murder in the family and relationship. Femicide is the most extreme manifestation of abuse and violence by men against women. It occurs as a result of any type of gender-based violence, such as physical assault, rape, forced motherhood or genital mutilation. Femicide, as well as the consequences of its application in various research areas, have been explored from a historical, legal, international and activist point of view, so it is very important how femicide is conveyed through the media. The media play a very important role in prevention, the way in which the murder of a woman is transmitted plays a big role in the mentality of the population, which terms are used, etc. A sensationalist drama is often created from that crime drama, which abounds with ironic and primitive comments on the population, especially on the part of the male sex. Keywords: Femicide, woman, murder, violence, media, victim
РОМИ МИГРАНТИ И КРИВИЧНО ПРАВО: СУДИР НА РАСНА ДИСКРИМИНАЦИЈАИ СПРОВЕДУВАЊЕ НА ИМИГРАЦИСКИ МЕРКИ
Нееднакво постапување засновано врз определени лични особини или карактеристики, што вклучува неосновани класификации и диференцијации во даден правен контекст, претставува јасен основ за дискриминација, што води кон прекршување на основните човекови права. Дискриминацијата секогаш во себе вклучува различно, понеповолно постапување спрема определеното лице со заштитна карактеристика, за разлика од другите членови на општеството. Ова истражување ја анализира врската помеѓу расната дискриминација и политиките за спроведување на имиграцијата, со фокус на тоа како имиграциските практики во различни земји во Европската Унија, несразмерно влијаат на расните и етничките малцинства. Механизмите за спроведување на имиграцијата, како што се граничната контрола, притворот и депортацијата: често се темелат на расни предрасуди спрема Ромите, и експлицитно и имплицитно, што доведува до нееднаков третман и исходи за нив. Студијата има за цел да го истражи историскиот контекст на имиграциските политики, системските расни предрасуди вградени во практиките за нивно спроведување, со акцент на социјалните, економските и психолошките последици од овие дискриминаторски дејства врз Ромите. Клучни зборови: Дискриминација, Роми, Миграција, Криминално профилирање, Законодавство на Европската Унија.
METHODS FOR DETECTING CRIMINAL OFFENSES AND OPERATIONAL PLANNINGIN FORENSIC INVESTIGATIONS IN THE REPUBLIC OF NORTH MACEDONIA
Crime is not a random event. Certain lifestyles increase the risk of victimization, and psychological, social, and economic factors are associated with criminal involvement. Crime varies over time: it is more common in the evening than in the morning, on weekends more than on weekdays, and in the summer more than in the winter. Crime mapping is the process by which crime analysts and researchers use location information about criminal events to discover spatial patterns in criminal activity.(Boba, 2005) In the past, crime mapping efforts typically involved placing physical markers, such as pins, on maps to indicate the locations where crimes occurred. Patterns of criminal activity were determined primarily through visual inspection of these maps. Researchers and crime analysts can then use a variety of analytical software packages to examine and discover patterns of criminal activity from these virtual maps. This paper explores the concepts, theoretical approaches, and key findings related to crime mapping, with an emphasis on its application in crime prevention and suppression strategies. Keywords: Crimes, Criminal information, Clues, Criminal records, Crime mapping, GIS
КОНФЛИКТИТЕ И ГЛОБАЛНИТЕ МИРОВНИ ТЕНДЕНЦИИ КАКО ПРЕДИЗВИК ЗАКОНЦЕПТОТ НА PAX EUROPAEA
Многу често се сретнуваме со теориите „За војната“ од Клаузевиц, или, пак, „Умешноста на војувањето“ од Сун Цу, наслови кои доволно говорат за импактот на војната како средство во меѓународните односи и историјата. Човековиот развој е континуирано пропратен со низа на војни, уништување и репресија. Конфликтите и понатаму се присутни дури и во подрачја каде било незамисливо да се случат повторно, пример за тоа е војната во Украина. ООН како меѓународна светска организација, со своите крајно лимитирани човечки и материјални ресурси не е во можност да ги постигне посакуваните цели. Често пати парализирана и поделена. Меѓународниот поредок е жива материја, тој континуирано подлежи на притисоци и промени, се повеќе клучна улога имаат и недржавните актери. Едноставно, овие тенденции резултираат со глобалното ризично општество кое е навистина реалност. Голем број држави, кои патем, сеуште се примарни субјекти на меѓународните односи се повеќе делегираат дел од својот суверенитет на супранационални актери како што е примерот со ЕУ. Се забележуваат драстични промени во концептите на мека и тврда моќ, односно како државите ги употребуваат тие инструменти за постигнување на своите цели. Изучувањето и следењето на мировните тенденции е од круцијална важност за навремена детекција и превенција. Тие имаат сериозен потенцијал значително да влијаат врз процесите кои би го означиле потенцијално крајот на Pax Europaea, или, пак, би го редефинирале самото значење на концептот. Клучни зборови: Pax Europaea, безбедност, мировни тенденции, меѓународен поредок, промени.
RESPONDING TO MASS ATROCITIES: TRACING THE ORIGINS AND REFLECTINGON THE EVOLVING ROLES OF THE RESPONSIBILITY TO PROTECT ANDINTERNATIONAL CRIMINAL COURT
The Responsibility to Protect (R2P) and the International Criminal Court (ICC) share a common moral foundation rooted in the post-WWII human rights agenda. They constitute the response of the international community to mass atrocities around the world. R2P, as a political and normative framework, seeks to ensure that states uphold their duty to protect populations from genocide, crimes against humanity, war crimes and ethnic cleaning, and the ICC as an independent judicial mechanism, aims to prosecute and try those individuals alleged to have committed mass atrocity crimes. This paper traces the historical foundations of both frameworks, shared objectives and conceptual complementarities that underpin their roles in atrocity prevention and response. It also explores the tensions that have emerged in their interaction, particularly in the face of political realities, issues of sovereignty and challenges of contested implementation. It further analyzes how the functions and relevance of R2P and ICC have evolved over time, how they have affected the response to more recent conflicts and how these developments have influenced their overall effectiveness. By situating R2P and the ICC within the broader architecture of atrocity prevention and accountability, the paper aims to offer a nuanced understanding of their interplay and propose pathways for enhancing their coherence and impact in the face of ongoing and future mass atrocities. Keywords: Responsibility to Protect, International Criminal Court, Prevention, Accountability, Atrocity Crimes, Justice, Peace
THE ROLE AND IMPORTANCE OF THE CONSTITUTIONAL COURT OF GEORGIA INTHE GOVERNMENT BRANCHES
The separation of powers and balancing the relationship between the branches of government are the most important factors in state law. The constitution of the country and the activities of the body that defends the constitutional provisions - the Constitutional Court - are the main tools for creating guarantees of mutual balance. It is vital to pay attention to how the Constitutional Court maintains its independence and how government bodies implement the standards established by the Court. Georgia, as a former post-Soviet country that is in the process of becoming a democratic state, faces some challenges to enforcing balance between government branches and the supremacy of the Constitution. The paper underlines topical issues related to the reflection of the constitutional standards established by the Constitutional Court of Georgia decisions in the process of implementing legislation by the Parliament, execution by the Government, and administering justice by Common Courts. The paper is focused on demonstrating the importance of well-timed implementation of constitutional standards and the challenges that arise in the practice. All the aforementioned, the paper defines the procedural productiveness of the implementation of constitutional standards established by the Constitutional Court of Georgia and, based on the analysis of practice, evaluates the efficacy of the results which is related to the activities of the government branches in the process of enforcing the supremacy of the Constitution. Keywords: Constitutional Court of Georgia; Separation of powers; Judicial Practice; Integration into Legislation; Execution of ruling.
ПРЕДИЗВИЦИ НА АРБИТРАЖНОТО РЕШАВАЊЕ НА СПОРОВИТЕ ВО КОНТЕКСТНА СТЕЧАЈ И ИНСОЛВЕНТНОСТ: ПРОБЛЕМИ И ПРАВНИ РЕШЕНИЈА ЗАПРИМЕНАТА НА МАКЕДОНСКОТО ЗАКОНОДАВСТВО
Предмет на истражување на овој труд се актуелните прашања и предизвици кои што произлегуваат од примената на македонското арбитражно законодавство во контекст на инсолвентноста и започнувањето на стечајните постапки. Посебно внимание се посветува на тоа како инсолвентноста, односно неликвидноста на една странка влијае на нејзината способност да учествува во арбитражните постапки и правните последици од отворањето на стечајот, вклучувајќи го и влијанието врз тековните арбитражни предмети. Трудот ги анализира празнините во постојното законодавство, особено недостигот на јасни регулативи кои ги дефинираат правата и обврските на странките вклучени во арбитражата кога една од странките е во стечај. Кога една странка е инсолвентна, но не е започната стечајна постапка, не постои автоматско ограничување на нејзината способност да учествува во арбитража. Меѓутоа, откако ќе започнат стечајните постапки, следат значајни правни последици, вклучувајќи го и преносот на правната способност на стечајниот управник. Стечајните постапки можат да влијаат на арбитражните предмети, бидејќи стечајниот управник може да одлучи дали ќе продолжи или ќе го прекине арбитражниот процес во зависност од заштитата на интересите на доверителите и стечајната маса. За да се спречи правна несигурност, се препорачува да се воведат јасни законски одредби кои ќе го регулираат ова прашање, обезбедувајќи правна сигурност за сите учесници во арбитражните постапки за време на стечај. Клучни зборови: Арбитража, стечајни постапки, инсолвентност, правна способност, стечаен управник.
МОЖНОСТИ И ПРЕДИЗВИЦИ ОД КОРИСТЕЊЕ НА ВЕШТАЧКАТАИНТЕЛИГЕНЦИЈА ВО КРЕИРАЊЕ И ИМПЛЕМЕНТАЦИЈА НА ПРАВОТО
Предмет на истражување на овој труд се можностите и предизвиците од користење на Вештачката интелигенција (ВИ) во креирање и имплементација на правото, кои се наметнуваат не само во земјите во кои примената на ВИ е реалност во повеќе различни области, но и во земјите кои ги прават првите чекори на ова поле. Последните неколку години во Европската Унија се преземаат активности за дефинирање на правилата и принципите кои треба да се почитуваат во користење на ВИ како во областа на бизнисот така и во јавниот сектор, кои овозможија донесување на Регулативата за вештачка интелигенција( 32024Р1689) . На ова поле постојат активности и од страна на Комитетот на министри на Советот на Европа, кој во мај 1052024 година ја усвои Рамковната конвенција за вештачката интелигенција и човекови права, демократија и владеење на правото, кон која одлучи да пристапи и нашата земја. Овој труд ќе ги анализира областите на правото, но и можностите и различните предизвици во однос на користење на ВИ, при што ќе ги анализира особено ризиците во областа на креирањето на политиките и правото, областа на практикување на правото, но и во имплементацијата на правото врз бизнисот и граѓаните. Потребата од утврдување на принципи и правила за користење на ВИ во правото, произлегува од голем број на прашања во однос на обезбедување на правна сигурност, но и заштита на основните човекови права во однос на недискриминација, заштита на приватноста, заштита на личните податоци, слобода на говор и изразување на мисла, но и во однос на безбедноста и суверенитетот на државите. Поради тоа, потребно е во контекст на донесената Регулатива за вештачка интелигенција, да се разграничат областите на правото во кои постои помал ризик и поголем бенефит за користење на ВИ, како и можните ограничувања, но и предуслови кои треба да ги обезбеди секоја земја, со цел побезбедно користење на ВИ. Клучни зборови: Вештачка интелигенција, имплементација на правото, човекови права, владеење на правото, ризици.
Од почетокот на модерната ера на истражувањето, експлоатацијата и трајно населување, владите и трговските актери надвор од регионот ја обликуваа арктичката геополитика. Еден од основните двигатели на геополитичките промени на Арктикот е изобилството на неискористени природни ресурси под неговите ледени води. Како што се намалува ледената покривка, претходно недостапните резерви на нафта, гас и минерали стануваат цели за истражување и експлоатација. Покрај економските размислувања, милитаризацијата на Арктикот е во пораст. Нациите со арктички територии го зајакнуваат своето воено присуство, нагласувајќи ја стратешката важност на регионот. Арктикот повеќе не може да се разгледува и да биде во изолација од она што се појавува во другите региони, а тензиите меѓу Русија од една страна, и САД од друга страна, веќе имаа влијание врз она што се случува во регионот на Арктикот: експлоатацијата на ресурсите и транзитирањето по Северниот морски пат се најголем приоритет за Русија и Кина; прашањето за нуклеарниот отпад во Арктичкиот океан и на брегот е закана и глобална загриженост; спорни се суверените права на Канада и Русија во територијалните води; а Гренланд и Свалбард заслужуваат поголемо внимание. Клучни зборови: геополитика, Арктик, ресурси, интереси.
УТВРДУВАЊЕ НА КРИВИЧНА ОДГОВОРНОСТ КАКО КЛУЧЕН ЕЛЕМЕНТВО ПРЕСУДИТЕ ЗА КРИВИЧНО ДЕЛО УБИСТВО ВО МАКЕДОНСКОТОПРАВОСУДСТВО
Овој труд се фокусира на утврдувањето на кривичната одговорност за убиство во македонското право, со особен акцент на пресметливоста како основен критериум. Анализата ги вклучува законските дефиниции, судската пракса и психијатриските експертизи во проценката на вината. Трудот користи правна анализа и студија на случај за да утврди кога судот може да ослободи сторител од вина и кои фактори влијаат на таа одлука. Кривичното дело убиство, според македонското законодавство, подразбира три клучни елементи: сторител, причинско- последична врска помеѓу сторителот и делото, дејство и жртва. Сите тие имаат свои карактеристики, сопствен удел во насилничкиот акт и своја улога, а заеднички на сите им е само трагичниот крај. Во овој труд ќе се запознаеме со утврдувањето на вина за тоа дали еден извршител на кривично дело е пресметлив или не е пресметлив за кривично дело убиство. Ќе анализираме и случај од пракса, односно судска одлука, за да можеме да утврдиме низ праксата на судиите и судските вештаци дали едно лице кое извршило убиство може да биде ослободено од вина, се со цел да ги прикажеме главните резултати на ова истражување. Клучни зборови: пресметливост, непресметливост, кривично дело, убиство, судии, судски вештаци.
THE ROLE OF THE EUROPEAN ANTI-FRAUD OFFICE (OLAF) IN THE REPORTEDCASES OF FRAUD ON THE FINANCIAL INTERESTS OF THE EUROPEAN UNION INREPUBLIC OF NORTH MACEDONIA
As a candidate state for accession to the European Union, the Republic of North Macedonia, by signing the Framework Agreement on Financial Partnership between the European Commission and the Republic of North Macedonia, as a beneficiary of funds from the Instrument for Pre-accession Assistance (hereinafter referred to as 'IPA'), assumes the obligation to establish an efficient system for the protection of the financial interests of the European Union (hereinafter referred to as 'EU'), which will also contribute to the protection of the national financial interests of the state. The efficiency of the control system over the implementation of IPA funds is determined by various factors, as follows: the established controls within the national administrative bodies of the state administration and IPA structures; criminal-legal protection in cases of suspected fraud; the harmonization of national legislation with the legislation of the European Union; and the effective cooperation of national authorities with the established European institutions responsible in the respective area. This paper will provide a comprehensive assessment of the cooperation between national authorities and European institutions in the area of protection of EU financial interests, with special emphasis on the jurisdiction of the European Anti-Fraud Office (OLAF) as a sui generis institution of the European Union and the key institution responsible for investigating fraud, corruption, and other illegal activities that harm the financial interests of the EU. OLAF is an administrative body with specific investigative powers, and its structure and duties are detailed in EU regulations. In this regard, an overview of OLAF's regulation in terms of EU legislation will be elaborated, with special emphasis on the performance of OLAF’s duties in candidate states, particularly in cooperation with national law enforcement institutions, through a detailed normative analysis of relevant national and EU legislation. The paper will contribute to the process of enhancing the legal and institutional framework of the national system for the protection of EU financial interests, which will also have a direct impact on improving the protection of national financial interests. Keywords: OLAF, protection of the EU financial interests,law enfrocment institutions
PROBLEMS OF IMPLEMENTATION OF SOME EUROPEAN STANDARDS ON THERIGHT TO LIFE AND HEALTH OF THE CHILD IN GEORGIA
Georgia has been a candidate country for EU membership since 2023, and the Association Agreement between Georgia and the European Union has been in force since 2016. Accordingly, Georgia is implementing reforms of the existing legislation and policies in the field of children's rights, with the aim of implementing European and international standards. For this purpose, the Code of Rights of the Child was enacted in Georgia, which protects the right to life and health of the child and obliges the state to create guarantees for the protection of rights. Legislative reform involves harmonizing Georgian legislation with EU legislation, reflecting the requirements of various EU directives in Georgian legislation. One of such important areas is food safety and food product control, creating a healthy environment, which affects the realization of the right to life and health of the child. Despite the changes made to the legislation, non-compliance with regulations remains a problem. This paper analyzes Georgian legislation, European Union and international standards, and Georgian judicial practice regarding violations of the child's right to life and health and presents specific recommendations for improving the protection of rights. Keywords: Child. European Union. Georgia, Healthcare. Food Safety.
THE POSITION OF VICTIMS OF SEXUAL CRIMES IN RNM
This research paper examines the legal status, rights, and procedural position of victims of sexual crimes within the legal system of the Republic of North Macedonia. It analyzes the relevant provisions of the Criminal Code and the Law on Criminal Procedure, alongside international conventions and human rights standards ratified by North Macedonia. Particular emphasis is placed on the harmonization of domestic legislation with the Istanbul Convention. The study provides an in-depth analysis of procedures related to the reporting and collection of evidence in sexual crime cases, including the use of Rape Kits. It further explores the extent to which the domestic legal framework ensures effective protection and support for victims, with a focus on measures aimed at preventing re-victimization and re-traumatization during criminal proceedings. Empirical data obtained from the Ministry of Internal Affairs, covering the period 2020–2025, is used to illustrate trends in the reporting of sexual offenses. The findings reveal significant shortcomings in the current legal framework that hinder the adequate treatment of victims and contribute to their re-victimization. The paper concludes with concrete recommendations for legislative and procedural reforms, aimed at enhancing both the substantive and procedural rights of victims of sexual crimes and improving the overall legal response to these serious offenses in North Macedonia. Keywords: Istanbul Convention, victims, sexual crimes, rights, law
РЕОБМИСЛУВАЊЕ НА КОРПОРАТИВНОТО УПРАВУВАЊЕ ВО МАКЕДОНИЈА(ВКЛУЧЕНОСТ НА ВРАБОТЕНИТЕ ВО ТРГОВСКИТЕ ДРУШТВА)
Овој труд ја анализира сегашната состојба на законодавството во однос на вклученоста на вработените во корпоративното управување во Македонија, споредувајќи два клучни модели: учество на вработените во управувачките тела наспроти вработените како акционери. Преку истражување на историската еволуција и правните рамки на корпоративните структури, истражувањето ја создава и осветлува можноста за креирање корпоративни средини што ги интегрираат вработените како во донесувањето одлуки, така и во финансиските резултати. Преку компаративни примери од Германија, Соединетите Американски Држави, Кина и Обединетото Кралство, истражувањето разгледува како различните модели на ангажман на вработените влијаат врз организациската лојалност, задоволство и продуктивност. Посебен фокус е ставен на македонскиот корпоративен контекст, каде што овие модели сè уште се недоволно развиени, иако земјата е релативно усогласена со стандардите на Европската Унија. Оваа анализа ја начнува потребата од законски реформи за вклучување на ефективни стратегии за ангажман на вработените, прилагодени на македонските економски и правни специфики. Комбинирајќи правна анализа и компаративна студија, трудот нуди препораки за воспоставување издржливи модели на ангажман кои можат да го редефинираат корпоративното управување и да ја зајакнат деловната отпорност во Македонија. Овие сознанија имаат цел да ги надминат постојните празнини во македонското и регионалното право, промовирајќи подемократска, поеднаква и унапредена корпоративна средина. Клучни зборови: корпоративно управување, застапеност на вработените, сопственост на акции, македонско деловно право, компаративна анализа, реформа на корпоративното право, учество на вработените како дел од одбори, современи корпоративни структури.
THE JUSTIFICATION OF STATE INTERVENTION IN DISINCENTIVE TAXES UNDERTHE “LENS” OF PATERNALISM
Tax law has long played an important role as a useful tool not only for obtaining funding resources for public affairs, but also for guiding taxpayers' behaviours on relevant issues, such as the protection of collective health. One of the classic examples is that of taxes on foods considered harmful to human health (the so-called junk food) and today used by many national systems to discourage their consumption. In these cases, it is necessary and useful to understand whether this attitude of the State, which can in practice represent a real interference in the individual sphere, can be framed within the scope of so-called paternalistic interventions, that is, in those acts of extreme politics which, while tending - with "paternal" solicitude - to the progress and well-being of the governed, does not consider them capable of pursuing such goals autonomously. This paper aims to analyse these tax strategies in consideration of the major theories on the subject, in order to understand whether they can be legally considered legitimate in the face of the autonomy and freedom of private individuals to engage in even "self-harming" behaviours (eating, for example, unhealthy food). From this perspective, the work also carries out an evaluation of the concept of health, trying to understand whether it can be qualified (as already happens for the environment) as a common good that everyone is required to protect without engaging in egoistic behaviours that, due to this collective dimension, can produce harmful effects for the entire community. Keywords: Eating habits, obesity, fiscal instruments, paternalism, health, common good
МЕДИЈАЦИЈА ВО СИСТЕМОТ ЗА ПРАВДА ЗА ДЕЦА
Системот за правда за децата во Северна Македонија е уреден во Законот за правда за децата чија основна карактеристика е воведувањето и уредувањето на вонсудските постапки, односно ресторативната правда. Во системот за правда за децата, медијацијата како постапка на ресторативната права со карактеристики на договорна правда, овозможува посредување и помирување помеѓу жртвата и сторителот на противправното дејствие. Во рамки на постапката со деца, медијацијата има за цел да поттикне дијалог што ќе му овозможи на детето да ја разбере сопствената одговорност, да ја согледа положбата на жртвата пред, за време и по извршувањето на делото, како и да се запознае со страдањата и последиците што жртвата ги претрпела. Во смисла на тоа, целта на овој труд е да ја дефинира и елаборира медијацијата согласно Законот за правда за децата, за на крај да биде прикажана анализа на реалната примена на истата за период од 2018 до 2023 година, со цел да се открие дали амбициите за заживување на медијацијата се само теоретски. Клучни зборови: правда за деца, ресторативна правда, медијација, Северна Македонија.
Чумата која се појавила и сеела страв меѓу народот во византискиот период е позната под името „Чумата на Јустинијан“, т.н. според времето на нејзиното појавување за времето на владеење на императорот Јустинијан I. Од вкупно 210 години од нејзиното егзистирање (541-750), се појавиле околу 18 епидемии на чума; просечно таа се појавувала на секои 11,6 години, сè до нејзиното конечно исчезнување од територијата на Југоисточна Европа во 748-750 година. Симптомите на заболувањето од „Чумата на Јустинијан“ ги дознаваме од историографските записи на Прокопиј, опишани како треска проследена со гнојни меури на препоните, пазувите и на вратот под ушите. Во црковната историја од страна на Јован, епископ Ефески, се запишани психолошките, економските и социјалните ефекти кои чумата ги предизвикала кај луѓето кои битисувале во тој историски период. Појавата на чума во голема мера влијаела врз културата на живеење во византискиот период и тоа поради голем број човечки жртви што довело до депопулацијата на населението, кога најпогодените места во одредени области останале разурнати, пусти и ненаселени. Според Центарот за контрола и превенција на болести, во време кога популацијата на почвата на Европа не била многубројна, чумата на Јустинијан одзела 25 милиони човечки животи на Европскиот континент, па оттаму целта на овој труд е да се даде увид во катастрофите и страдањата кои ги доживеале луѓето на европската почва во времето на византискиот период, поточно за време на појавата на Чумата на Јустинијан. Клучни зборови: Јустинијан, чума, Yersinia pestis, Прокопиј, Епископ Јован Ефески.
ПЕЧАТЕНИТЕ МЕДИУМИ ВО OПШТИНА ШТИП И БРЕГАЛНИЧКИОТ РЕГИОН ВО ПЕРИОДОТ НА СОЦИЈАЛИЗМОТ (1945-1990)
Развојот на печатените медиуми во Штип и Брегалничкиот регион можеме да го поделиме во три периоди. Првиот период е периодот на НОБ од 1941-1945 година. Вториот е периодот на социјализмот 1945-1990 година и третиот е периодот на самостојна и независна Република Македонија (1991-2025) Вториот период (1945-1990) е тесно поврзан со развојот на социјализмот како облик на политички систем. Развојниот пат на социјализмот во Македонија се одвивал во две фази. Првата развојна фаза е административниот социјализам (1945-1950), а втората е самоуправниот социјализам (1950-1990). Социјализмот како облик на политичка организација во државата имал огромна потреба од информирање на граѓаните за развојот на социјалистичките односи и пропагирање на социјалистичката идеологија, демократија и нејзините основни вредности. Новата социјалистичка власт имала огромна потреба од поддршка во процесот на нејзиното стабилизирање и зацврстување. Власта поддршката на своите политики ја обезбедуваше преку медиумите, кои во тој период имаа трансмисиона улога за пренесување на информациите на партиските и државните органи. Клучни зборови: информирање, граѓани, печатени медиуми, социјализам
ГРАЃАНСКОТО ОПШТЕСТВО ВО РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА
Граѓанското општество е еден од фундаменталните фактори за градење на функционална демократија. Случајот на македонскиот пример покажува дека граѓанскиот сектор се соочува со серија на предизвици, но и можности за унапредување на квалитетот на општото јавно добро. И покрај силната комерцијализација, недостатокот на конституенца, како и зависноста од донаторите, што ги прави целите на невладиниот сектор адаптабилни на државата и меѓународните донатори, многупати спротивно на приоритетите, особено на локалните заедници. Сепак, граѓанското општество подеднакво е коректор на власта, но и партнер за соработка во интерес на граѓанинот. Клучни зборови: граѓанско општество, демократија, одржнивост, јавно добро, Макединија.
ИЗБОРНАТА КОЛЕБЛИВОСТ НА МАКЕДОНСКИОТ ЕЛЕКТОРАТ И НЕГОВОТО ВЛИЈАНИЕ ВРЗ МАКЕДОНСКИОТ ПАРТИСКИ СИСТЕМ – ЕДЕН АНАЛИТИЧКИ ОСВРТ ПО ПОВЕЌЕ ОД ТРИ ДЕЦЕНИИ ПОЛИТИЧКИ ПЛУРАЛИЗАМ
Изборната колебливост (еlectoral volatility) во политиколошката наука отсекогаш се сметала како аналитичка категорија преку која може да се вреднува институционализацијата на демократијата во една земја. Изборната колебливост е омнипотентен политички феномен, повеќеслоевит концепт со сложени аналитички и емпириски димензии. Истиот наједноставно може да се дефинира како индикатор кој ги означува промените на партиските преференци во електоратот, т.е. ја отчитува промената во релативната сила на политичката партија од еден до друг изборен циклус. Оттука, целта на овој труд е да се разгледа прашањето за изборната колебливост кај македонскиот електорат во овие изминати повеќе од три децении политички плурализам и вкупно 11 одржани парламентарни избори. Анализата ќе биде направена преку примена на Педерсеновиот индекс на изборната колебливост, кој во науката стана општоприфатен индикатор за мерењето на овој изборен феномен. Преку компаративна споредба на индексните вредности, анализата треба да даде осврт за тоа: какви беа последиците на изборната колебливост во раната фаза на македонската политичка транзиција и демократизација; како бројот на политичките партии влијаеше врз нивото на изборната колебливост; дали примената на различните изборни модели во плурализмот – мнозински (во деведесеттите), паралелен (на преминот XX-XXI век) и пропорционален (на почетокот на новиот милениум), имаше свое влијание врз македонската изборна колебливост; и како етничката дефинираност на партиските блокови на македонската политичка сцена се реперкутираше врз колебливоста во рамките на вкупниот партиски систем. Треба да се нагласи дека при пресметувањето на индексот на изборна колебливост може да се појавата определени предизвици при неговата пресметка бидејќи по секој избори, политичките субјекти се делат, спојуваат, распаѓаат – проблеми кои воопшто не се наивни. Токму на примерот на последните парламентарни избори одржани на 8 мај 2024, најдобро ќе се илустрира потенцијалните проблеми при кодирањето на резултатот на политичките партии при пресметката, бидејќи дел од политичките субјекти во македонскиот партиски систем се соочија со претходно посочените турбуленции во пресрет на овие 11-ти избори во плурализмот. Клучни зборови: изборна колебливост, партиски систем, електорат, Педерсенов индекс, демократизација.
GEOPOLITICAL IMPORTANCE OF UKRAINIAN EU MEMBERSHIP
The ongoing war in Ukraine has renewed attention to the geopolitical significance of the European Union’s enlargement policy and emphasis the strategic weight of Ukraine’s potential accession. The paper explores the Ukrainian case in EU enlargement process aiming to analyze the importance of Ukraine’s potential EU membership by examining the benefits of its natural resources and geopolitical aspect of EU enlargement policy. Keywords: European Union, enlargement, Ukraine, geopolitics, resources
КРСТЕ ПЕТКОВ МИСИРКОВ КАКО ПРЕТХОДНИК НА ТЕОРИИТЕ ЗА МЕЃУНАРОДНИ ОДНОСИ: АНАЛИЗА НА „ЗА МАКЕДОНСКИТЕ РАБОТИ“
Крсте Петков Мисирков, еден од најзначајните македонски интелектуалци, во своето дело „За македонските работи“ нуди извонредна анализа на меѓународниот систем и надворешната политика на државите, како и нивното влијание врз малите народи. Иако не располагал со современите теоретски концепти, неговите согледувања интуитивно се усогласуваат со принципите на структурниот реализам, балансот на силите и дипломатските стратегии што подоцна ќе бидат формулирани во науката за меѓународни односи. Овој труд ја истражува визијата на Мисирков за улогата на големите сили, динамиката на сојузништвата, значењето на меѓународното право, како и неговите согледувања за важноста на дипломатското знаење и концептите како јавна дипломатија. Неговата критика на тогашниот меѓународен систем, неговите идеи за прагматични сојузи и автономија во рамките на Османлиската Империја ја покажуваат неговата способност да ги разбере сложените геополитички реалности на своето време. Притоа, Мисирков не само што ја идентификува зависноста на малите народи од интересите на големите сили, туку и предлага стратегии за нивно позиционирање, демонстрирајќи напредно геополитичко размислување. Овој труд покажува дека неговите анализи и предвидувања претставуваат рана форма на концептите кои подоцна ќе станат основа на модерната теорија на меѓународни односи, што го прави не само аналитичар на своето време, туку и интелектуален пионер на глобално ниво.“ Клучни зборови: надворешна политика, меѓународни односи.
THE ROLE OF WOMEN’S PUBLIC UNIONS IN SUPPORTING AND PROMOTINGWOMEN’S ENTREPRENEURSHIP: CONTRIBUTIONS AND CHALLENGES
This study examines the essential role of women’s public unions in advancing women’s entrepreneurship to promote economic empowerment and achieve gender equality. This study is guided by the following central research question: How do women’s public unions support and promote women’s entrepreneurship, and what structural and contextual challenges do they encounter? This study explores how these organizations act as catalysts for women’s active participation as entrepreneurs in economic life. Women’s public unions provide a range of services, including tailored training programs on entrepreneurship, financial literacy, and digital skills, as well as initiatives focused on capacity building and leadership development. This paper also highlights their advocacy efforts, support for access to financial resources, and the creation of networking opportunities through mentorship and peer-learning platforms. Special attention is paid to targeted interventions for women, youth, and marginalized groups. Activities such as forums, exhibitions, and community engagement campaigns are organized to increase the visibility of women entrepreneurs and enhance their market reach, creating platforms for peer-to-peer learning and mentorship from successful entrepreneurs. Despite these positive contributions, this study identifies significant barriers that limit the potential of these unions, including financial constraints, sociocultural norms, and institutional challenges. Using qualitative case studies and policy analysis, this paper offers actionable recommendations to improve the impact and sustainability of women’s public unions. Ultimately, this research contributes to broader dialogues on gender-inclusive economic development, the role of organizations, and the dynamics of civil society in supporting women-led enterprises. Keywords: women’s entrepreneurship; empowerment; gender equality; women’s public unions
FORESIGHT FRONTLINES: GLOBAL INSIGHTS ON STRATEGIC FORESIGHT INPOLICY-MAKING
In an era marked by volatility, uncertainty, complexity, and ambiguity (VUCA) (Bennis and Nanus, 1985), governments worldwide are increasingly turning to strategic foresight to anticipate and shape future challenges and opportunities. This paper presents a secondary research analysis of the institutionalization and application of strategic foresight in policy-making across diverse geopolitical contexts. By examining governmental foresight frameworks, national foresight programs, and policy innovation labs from countries including Finland (Heo and Seo, 2021) (OECD, 2022), Singapore (CSF, n/a), Canada (Government of Canada, 2022), and the European Union (European Commission, 2020), the study identifies common patterns, enabling conditions, and obstacles in embedding foresight into governance structures. The research also explores the varied cultural, political, and administrative lenses through which foresight is interpreted and operationalized, offering a comparative perspective on its effectiveness and impact. Ultimately, the paper proposes a typology of foresight adoption in policy-making and offers reflections on how global practices can inform more anticipatory and resilient governance. This contribution aims to enrich the discourse on strategic foresight as a critical competency for future-ready policy development. Keywords: strategic foresight; policy-making; comparative governance; anticipatory governance; foresight typology
THE ISSUE OF SUSTAINABILITY OF SMALL STATES IN THE ERA OF ADJUSTMENTOF INTERNATIONAL RELATIONS
This article is aimed at understanding the foreign policy actions of small states in contemporary international relations in the context of internal political, economic and institutional circumstances. The aim is to answer the research question: To what extent do internal political circumstances, economic strength and institutional functionality influence the effective foreign policy actions of small states. The intermediate goal is to establish the sustainability of small states in current international relations through the analysis of foreign policy effectiveness and internal functionality, placing them at the level of variables, and then to provide guidelines and recommendations for creating substantial sustainability for this group of countries. The case study will be conducted on the examples of Serbia and North Macedonia, as compatible countries for comparison, taking into account their similarities and differences. In a theoretical sense, based on neoclassical realism, the paper will present the overlap of dependent, independent and mediating variables in understanding the functioning of small states. Keywords: small states, international relations, sustainability, foreign policy, internal functionality, economics, institutions, Serbia, North Macedonia.
THE EVOLUTION OF NORWEGIAN MIGRATION POLICY (THE SECOND HALF OFTHE XX CENTURY – CONTEMPORANEITY): FEATURES AND FACTORS
The article shows the evolution of Norwegian immigration policy in the second half of the 20th century and its current state. Norway has extensive experience in implementing the integration policy. Special attention is paid to the specifics of the country's immigration policy at the current stage, due to the rapi growth in the number of new migrants, as well as the socio-economic, political and cultural consequences of this phenomenon for Norwegian society. This is of particular importance for Norway, which adheres to the policy of multiculturalism. Кeywords: immigration policy, migration crisis, migrants, integration, multiculturalism, Norway.