АРКТИЧКИТЕ ПОМОРСКИ РУТИ КАКО ФАКТОР НА ГЕОПОЛИТИЧКО И ГЕОЕКОНОМСКО ПРЕОБЛИКУВАЊЕ
DOI:
https://doi.org/10.46763/Schlagwörter:
Арктик, поморски рути, Северен морски пат, геополитика, геоекономија, поморска моќAbstract
Забрзаната трансформација на Арктикот ги премести неговите
поморски рути од периферијата на меѓународната транспортна
политика во средиштето на современите геополитички и
геоекономски анализи. Повлекувањето на морскиот мраз создава
подолги навигациски сезони и ги засилува очекувањата дека
Северниот морски пат, Северозападниот премин и, на подолг рок,
Трансполарната рута можат да обезбедат пократки врски меѓу
Европа, Азија и Северна Америка. Сепак, нивното значење не се
исцрпува само со транспортното растојание и економските
трошоци. Арктичката пловидба е тесно поврзана со суверенитетот,
слободата на пловидба, пристапот до природните ресурси,
контролата врз пристаништата и инфраструктурата, ледоломните
капацитети и стратегиското присуство на големите сили.
Во трудот се анализира степенот до кој арктичките поморски рути
ја менуваат распределбата на економското и политичкото влијание
во регионот. Посебно внимание се посветува на Северниот морски
пат, руската регулаторна и инфраструктурна позиција, правниот
спор околу Северозападниот премин, кинескиот концепт „Поларен
пат на свилата“ и интересите на Соединетите Американски
Држави и другите арктички држави. Анализата покажува дека
рутите имаат значаен стратегиски потенцијал, но сè уште не
претставуваат целосна алтернатива на традиционалните глобални
поморски коридори. Непредвидливите ледени услови, недоволната
инфраструктура, високите трошоци, еколошката ранливост и
правните несогласувања ја ограничуваат нивната комерцијална
употреба. И покрај тоа, способноста за регулирање, опслужување
и заштита на овие правци веќе станува важен инструмент на
државната моќ.
Downloads
Literaturhinweise
Agarwalla N., Vishwakarma, S., B.K. (25 June, 2026), Risk Analysis of Infrastructure
Vulnerability and Sustainable Resource Exploitation in the Arctic, The Arctic
Institute, retrived from https://www.thearcticinstitute.org/risk-analysisinfrastructure-vulnerability-sustainable-resource-exploitation-arctic/
AMAP, (2021). AMAP Arctic Climate Change Update 2021: Key Trends and Impacts.
Arctic Monitoring and Assessment Programme (AMAP), Tromsø, Norway.
viii+148pp
Arctic Council. (2009). Arctic Marine Shipping Assessment 2009 Report.
Artic portal.org (2026). Northwest Passage, retrived from www.arcticportal.org
Bennett M. (4 September, 2020) In just 20 years, ships could cross an open
Arctic Ocean, in Cryopolitics, retrived from
https://www.cryopolitics.com/2020/09/04/sailing-open-arctic-ocean/
Brady A.-M. (2017). China as a Polar Great Power. Cambridge: Cambridge
University Press.
Brigham L. W. (2010). The Challenges and Security Issues of Arctic Marine
Transport. The Yearbook of Polar Law, Vol. 2.
Buchanan E. (2023). Red Arctic: Russian Strategy under Putin. Washington, D.C.:
Brookings Institution Press.
Byers M. (2013). International Law and the Arctic. Cambridge: Cambridge
University Press.
Byers M., Lalonde S. (2009). Who Controls the Northwest Passage? Vanderbilt
Journal of Transnational Law, Vol. 42, No. 4, pp. 1133–1210.
Conley H. A., Toland T., Kraut J. (2012). A New Security Architecture for the Arctic:
An American Perspective. Washington, D.C.: Center for Strategic and
International Studies.
Encyclopedia Britannica (2026). Northwest Passage, Retrived from
https://www.britannica.com/place/Northwest-Passage-trade-route
Greaves W. (2019). Arctic Break Up: Climate Change, Geopolitics, and the
Fragmenting Arctic Security Region. Arctic Yearbook.
Heininen L. (2020). Future Security of the Global Arctic: State Policy, Economic
Security and Climate. Cham: Palgrave Macmillan.
Humpert M. (2013). The Future of the Northern Sea Route: A Golden Waterway or a
Niche Trade Route? The Arctic Institute.
Intergovernmental Panel on Climate Change. (2021). Climate Change 2021:
The Physical Science Basis. Cambridge: Cambridge University Press.
Jakobson L., Peng J. (2012). China’s Arctic Aspirations. SIPRI Policy Paper No. 34.
Stockholm: Stockholm International Peace Research Institute.
Koivurova T. (2010). Limits and Possibilities of the Arctic Council in a Rapidly
Changing Scene of Arctic Governance. Polar Record, Vol. 46, No. 2, pp. 146–
156.
Konyshev V., Sergunin A. (2014). Russia’s Policies on the Territorial Disputes in the
Arctic. Journal of International Relations and Foreign Policy, Vol. 2, No. 1,
pp. 3–29.
Lanteigne M. (2014). China’s Emerging Arctic Strategies: Economics and
Institutions. Reykjavík: Institute of International Affairs and Centre for Arctic
Policy Studies, University of Iceland.
Laruelle M. (2014). Russia’s Arctic Strategies and the Future of the Far North.
Armonk, New York: M. E. Sharpe.
Lasserre F. (2015). Arctic Shipping Routes: From the Panama Myth to Reality.
International Journal, Vol. 70, No. 4, pp. 397–415.
Lasserre F., Pelletier S. (2011). Polar Super Seaways? Maritime Transport in the
Arctic: An Analysis of Shipowners’ Intentions. Journal of Transport
Geography, Vol. 19, No. 6, pp. 1465–1473.
Lasserre F., Têtu P.-L., Faury O. (2016). Arctic Shipping: A Contrasted Expansion of
a Largely Destinational Market. Polar Record, Vol. 52, No. 3, pp. 298–310.
Mahan A. T. (1890). The Influence of Sea Power upon History, 1660–1783. Boston:
Little, Brown and Company.
National Aeronautics and Space Administration (NASA), Arctic Sea Ice Minimum
Extent - Earth Indicator, retrived by
https://science.nasa.gov/earth/explore/earth-indicators/arctic-sea-iceminimum-extent/
Pezard S. (2018). The New Geopolitics of the Arctic: Russia’s and China’s Evolving
Role in the Region. Testimony CT-500, presented before the Standing
Committee on Foreign Affairs and International Development of the Canadian
House of Commons. Santa Monica, California: RAND Corporation.
Shadian J. M. (2014). The Politics of Arctic Sovereignty: Oil, Ice, and Inuit
Governance. London: Routledge.
Singh, S. (5 Septmeber, 2023) India, Russia, and the Northern Sea Route: Navigating
a Shifting Strategic Environment, RSIS Commentary, n.125, retrived from
Smith L. C., Stephenson S. R. (2013). New Trans-Arctic Shipping Routes Navigable
by Midcentury. Proceedings of the National Academy of Sciences, Vol. 110,
No. 13, pp. E1191–E1195.
