ДИГИТАЛИЗАЦИЈАТА И ПАЗАРОТ НА ТРУД ВО ТУРИСТИЧКИОТ СЕКТОР: ЕМПИРИСКА АНАЛИЗА ВО УСЛОВИ НА СОВРЕМЕНИ ПРОМЕНИ
DOI:
https://doi.org/10.46763/Keywords:
Дигитализација, Вработеност во туризмот, Електронска трговија, Ноќевања, Туристички приходиAbstract
Овој труд ја анализира улогата на дигиталните технологии во трансформацијата на туристичкиот сектор, со посебен фокус на e-commerce како индикатор за степенот на дигитализација. Целта на истражувањето е да се испита поврзаноста помеѓу дигитализацијата, туристичката активност и економските перформанси во туризмот, при што се земаат предвид индикаторите како бројот на ноќевања, туристичките приходи и вработеноста во туристичкиот сектор.
Истражувањето се базира на секундарни статистички податоци преземени од базите на Eurostat и UN Tourism, опфаќајќи повеќе европски земји во периодот 2017–2024 година при што за одредени индикатори се користени и најнови достапни податоци за 2025 година. За обработка и анализа на податоците се применуваат дескриптивна статистика, Welch ANOVA, Пирсонова корелациска анализа и повеќекратна линеарна регресија, со цел да се утврдат односите помеѓу дигитализацијата, туристичката активност и економските резултати во туристичкиот сектор.
Резултатите од емпириската анализа укажуваат на силна позитивна и статистички значајна поврзаност помеѓу бројот на ноќевања, туристичките приходи и вработеноста во туристичкиот сектор. Регресионата анализа покажува дека бројот на ноќевања има значајно позитивно влијание врз туристичките приходи, што укажува дека туристичката побарувачка претставува клучен фактор за економските перформанси на туристичкиот сектор. Од друга страна, влијанието на дигитализацијата, мерено преку индикаторот e-commerce, се покажува како ограничено и посложено во рамките на анализираниот модел.
Трудот придонесува кон научната литература преку емпириска анализа на врската помеѓу дигитализацијата, туристичката активност и економските резултати во туризмот и укажува на значењето на дигиталната трансформација за понатамошниот развој и конкурентност на туристичкиот сектор.
References
1. Buhalis, D. (2003). eTourism: Information Technology for Strategic Tourism Management. London: Pearson.
2. Buhalis, D., & Amaranggana, A. (2015). Smart tourism destinations enhancing tourism experience through ICTs. In I. Tussyadiah & A. Inversini (Eds.), Information and Communication Technologies in Tourism 2015 (pp. 377–389). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-14343-9_28
3. Buhalis, D., & Law, R. (2008). Progress in information technology and tourism management: 20 years on and 10 years after the internet—The state of eTourism research. Tourism Management, 29(4), 609–623. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2008.01.005
4. Choe, Y., Stienmetz, J., & Fesenmaier, D. R. (2020). Smart tourism and smart destinations. In The SAGE International Encyclopedia of Travel and Tourism. SAGE Publications. https://doi.org/10.4135/9781483368924.n413
5. European Commission. (2020). Digital Economy and Society Index (DESI).
6. Gretzel, U., Sigala, M., Xiang, Z., & Koo, C. (2020). Smart tourism: foundations and developments. Electronic Markets, 30(3), 523–538. https://doi.org/10.1007/s12525-015-0196-8
7. Gretzel, U. (2018). From smart destinations to smart tourism regions. Investigaciones Regionales, 42, 171–184 .
8. Gretzel, U., Werthner, H., Koo, C., & Lamsfus, C. (2015). Conceptual foundations for understanding smart tourism ecosystems. Computers in Human Behavior, 50, 558–563. https://doi.org/10.1016/j.chb.2015.03.043
9. Ivanov, S., & Webster, C. (2019). Economic Fundamentals of the Use of Robots, Artificial Intelligence, and Service Automation in Travel, Tourism, and Hospitality. In Robots, Artificial Intelligence, and Service Automation in Travel, Tourism and Hospitality. Emerald Publishing.
10. OECD. (2020). Tourism trends and policies. https://doi.org/10.1108/978-1-78756-687-320191002
11. Poon, A. (1993). Tourism, Technology and Competitive Strategies. Oxford: CAB International. https://doi.org/10.1079/9780851989501.0000
12. Sigala, M. (2020). Tourism and COVID-19: Impacts and implications for advancing and resetting industry and research. Journal of Business Research, 117, 312–321. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2020.06.015
13. Sigala, M. (2018). New technologies in tourism: From multi-disciplinary to anti-disciplinary advances and trajectories. Tourism Management Perspectives, 25, 151–155. https://doi.org/10.1016/j.tmp.2017.12.003
14. Xiang, Z., & Fesenmaier, D. (2017). Big data analytics, tourism design and smart tourism. Tourism Management, 59, 297–307. https://doi.org/10.1007/978-3-319-44263-1_17
15. Xiang, Z., Du, Q., Ma, Y., & Fan, W. (2017). A comparative analysis of major online review platforms. Tourism Management, 58, 51–65. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2016.10.001
16. Xiang, Z., & Gretzel, U. (2010). Role of social media in online travel information search. Tourism Management, 31(2), 179–188. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2009.02.016
Користени извори од веб страни:
1. Agency for Statistics of Bosnia and Herzegovina. (2025). Tourism statistics. Sarajevo: BHAS.
https://bhas.gov.ba/data/Publikacije/Saopstenja/2025/TUR_01_2025_08_1_EN.pdf 16.5.2026
2. Eurostat. (2026). Eurostat Database. Retrieved from
3. https://ec.europa.eu/eurostat/data/database 16.5.2026
4. UN Tourism. (2023). World Tourism Barometer. https://www.unwto.org/tourism-barometer 14.5.2026
5. World Bank. (2022). Digital development report. https://www.worldbank.org 14.5.2026
